Η ολοκλήρωση του διαγωνισμού της ΔΕΗ για την κατεδάφιση και αποξήλωση των πέντε πύργων ψύξης των μονάδων Ι–V του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου, ανοίγει τον δρόμο για μη αναστρέψιμες παρεμβάσεις σε μια από τις εμβληματικές ενεργειακές εγκαταστάσεις της χώρας. Σηματοδοτεί ένα ακόμη καθοριστικό βήμα στην οριστική αποξήλωση του μεγαλύτερου λιγνιτικού συγκροτήματος ηλεκτροπαραγωγής της χώρας, και μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις κατεδάφισης βιομηχανικών εγκαταστάσεων που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ στην Ελλάδα.
Το έργο δεν αφορά μόνο τους πέντε εμβληματικούς πύργους ψύξης, που για δεκαετίες κυριαρχούσαν στο τοπίο της Δυτικής Μακεδονίας. Περιλαμβάνει ακόμη την κατεδάφιση του κτιρίου του σπαστήρα, των συνοδών κτιρίων, του συστήματος τροφοδοσίας λιγνίτη, των εγκαταστάσεων αποθήκευσης και διακίνησης πετρελαίου, και συνολικά την αποξήλωση των βασικών υποδομών που υποστήριζαν τη λειτουργία των μονάδων Ι–V. Δεν πρόκειται επομένως για την απομάκρυνση μεμονωμένων κατασκευών, αλλά για τη διάλυση ενός ολόκληρου βιομηχανικού και ενεργειακού συστήματος που χτίστηκε επί δεκαετίες με τεράστιο δημόσιο κόστος και αποτέλεσε τη ραχοκοκαλιά της ηλεκτροπαραγωγής της χώρας.
Η ίδια η διαδικασία είναι ένα από τα μεγαλύτερα έργα βιομηχανικής κατεδάφισης που έχουν αναληφθεί τα τελευταία χρόνια στη χώρα, με αυστηρό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης δέκα μηνών. Σύμφωνα με τον διαγωνισμό, το έργο περιλαμβάνει διαδοχικά στάδια:
- Πριν τις ανατινάξεις πρέπει να προηγηθεί η αποξήλωση του ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού, η απομάκρυνση επικίνδυνων υλικών (όπως μονώσεις, αμίαντος, βιομηχανικά έλαια και λοιπά απόβλητα, έως και ραδιενεργά υλικά), η αποστράγγιση των εγκαταστάσεων και η προετοιμασία των πύργων για την ελεγχόμενη κατεδάφιση.
- Η κατεδάφιση προβλέπεται να πραγματοποιηθεί με ελεγχόμενες ανατινάξεις, συνοδευόμενες από εκτεταμένες ζώνες αποκλεισμού, μέτρα προστασίας από εκτινασσόμενα θραύσματα και συστήματα καταιονισμού για τον περιορισμό της σκόνης. Παράλληλα θα κατεδαφιστούν το κτίριο του σπαστήρα, το σύστημα τροφοδοσίας λιγνίτη, οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης και διακίνησης πετρελαίου και σειρά συνοδών κτιρίων.
- Μετά την ανατίναξη ακολουθεί η πλέον χρονοβόρα φάση: ο τεμαχισμός των γιγαντιαίων όγκων σκυροδέματος, ο διαχωρισμός του οπλισμού, η ανακύκλωση των μετάλλων, η θραύση του μπετόν και η πλήρης απομάκρυνση των υλικών, ώστε ο χώρος να παραδοθεί «καθαρός» για την επόμενη χρήση του.
Πρόκειται για μια επιχείρηση με σημαντικές τεχνικές και περιβαλλοντικές απαιτήσεις. Η διαχείριση της σκόνης, η ασφαλής απομάκρυνση επικίνδυνων υλικών, η προστασία των εργαζομένων και ο σημαντικός κίνδυνος να υπάρξει επιβάρυνση του περιβάλλοντος αποτελούν κρίσιμες παραμέτρους του έργου. Ωστόσο, πέρα από τα τεχνικά ζητήματα, γεννάται ένα ευρύτερο ερώτημα στρατηγικής: Γιατί επιλέγεται η πλήρης καταστροφή των εγκαταστάσεων, χωρίς να εξεταστεί σοβαρά η διατήρηση μέρους τους, είτε ως στρατηγικής ενεργειακής εφεδρείας, είτε ως μνημείου της νεότερης βιομηχανικής ιστορίας της χώρας;
Η απάντηση φαίνεται να βρίσκεται στον συνολικό σχεδιασμό που εξελίσσεται στην περιοχή. Την ίδια στιγμή που προχωρά η αποξήλωση των λιγνιτικών υποδομών, η ΔΕΗ ωριμάζει το σχέδιο δημιουργίας ενός γιγαντιαίου campus Data Centers στον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου. Η απομάκρυνση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων δεν είναι λοιπόν μια απομονωμένη εργασία «αποκατάστασης», αλλά τμήμα της συνολικής αναδιάταξης των χρήσεων του χώρου, ώστε το πρώην λιγνιτικό κέντρο να φιλοξενήσει νέες ενεργοβόρες δραστηριότητες.
Το ουσιαστικό διακύβευμα είναι άλλο: Με κάθε ανατίναξη και κάθε κατεδάφιση δημιουργείται ένα τετελεσμένο που δύσκολα αναστρέφεται. Άλλο είναι να διακόπτεται προσωρινά η λειτουργία μιας μονάδας, και άλλο να καταστρέφονται οι ίδιες οι υποδομές της. Η αποξήλωση των πύργων ψύξης και των συνοδών εγκαταστάσεων αφαιρεί από τη χώρα τη δυνατότητα να επανεξετάσει στο μέλλον τον ενεργειακό της σχεδιασμό υπό διαφορετικές συνθήκες. Σε μια περίοδο διεθνούς ενεργειακής αβεβαιότητας, γεωπολιτικών εντάσεων και αυξανόμενης εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα, η επιλογή της οριστικής καταστροφής παραγωγικών υποδομών δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική ή οικονομική απόφαση. Συνιστά στρατηγική επιλογή με μακροχρόνιες συνέπειες για την ενεργειακή ασφάλεια, την παραγωγική βάση και τις δυνατότητες της χώρας να καθορίσει αυτόνομα το ενεργειακό της μέλλον.
Προετοιμάζουν γκρέμισμα και στη Μεγαλόπολη;
Οι εξελίξεις δεν περιορίζονται στη Δυτική Μακεδονία. Στην ιστοσελίδα των διαγωνισμών της ΔΕΗ δημοσιεύθηκε ήδη διαγωνισμός με αντικείμενο την απομάκρυνση των ραδιενεργών πηγών των μονάδων Ι–IV του ΑΗΣ Μεγαλόπολης. Η εργασία αυτή αποτελεί συνήθως απαραίτητο προπαρασκευαστικό στάδιο πριν από την αποξήλωση ή κατεδάφιση μεγάλων βιομηχανικών εγκαταστάσεων, καθώς οι σχετικές πηγές χρησιμοποιούνται σε όργανα μέτρησης και ελέγχου των μονάδων και πρέπει να απομακρυνθούν πριν από οποιαδήποτε επέμβαση. Αν και δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί αντίστοιχος διαγωνισμός κατεδάφισης, η συγκεκριμένη εξέλιξη δείχνει ότι και στη Μεγαλόπολη προχωρούν βήμα-βήμα οι διαδικασίες οριστικής απόσυρσης των λιγνιτικών μονάδων, επιβεβαιώνοντας ότι η αποξήλωση των ενεργειακών υποδομών αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου σχεδιασμού.
