Χρειάστηκε να έρθουν τα δημοσιεύματα του αμερικανικού Τύπου για να δούμε, λίγο πιο καθαρά, όσα συμβαίνουν μπροστά στα μάτια μας. Η Wall Street Journal (WSJ) σκιαγραφεί τη δραστηριότητα της Αμερικανίδας πρέσβειρας που κινείται με έναν απολύτως τραμπικό τρόπο, ο οποίος περιλαμβάνει από κοσμικές εμφανίσεις έως επιχειρηματικές συμφωνίες, ενεργειακά deals, απευθείας πολιτικές παρεμβάσεις και μια μόνιμη επίδειξη της ιδιαίτερης πρόσβασής της στην εξουσία της Ουάσιγκτον. Αυτή είναι η πολιτική των ΗΠΑ στη «δεδομένη» σύμμαχο Ελλάδα, που μετατρέπεται σε κόμβο της πολιτικής τους στην περιοχή.
Μπορεί να εξοργίζει η φράση που αποδίδει η WSJ στην πρέσβειρα, όμως είναι αποκαλυπτική της διαχρονικής αμερικανικής πολιτικής. Σε δείπνο στην Αθήνα, αναφερόμενη στις πολιτικές εξελίξεις στη Ρουμανία και την εκεί πτώση της κυβέρνησης, η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ φέρεται να είπε στον υπουργό Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου ότι οι ΗΠΑ μπορούν να το κάνουν «σε όποια χώρα θέλουν» και «μπορούν να το κάνουν κι εδώ». Ο δικηγόρος της αμφισβήτησε την περιγραφή του περιστατικού, ενώ κυβερνητικά στελέχη υποστήριξαν ότι δεν υπήρξε απειλή προς την Ελλάδα.
Ακόμη κι αν δεχθούμε αυτή την εκδοχή, το ερώτημα παραμένει τεράστιο. Σε μια κανονική χώρα, μια τέτοια αναφορά από τον πρέσβη μιας ξένης δύναμης θα ήταν αρκετή για να ζητηθούν αμέσως επίσημες εξηγήσεις. Ενδεχομένως και περισσότερα. Εδώ, αντίθετα, είχαμε κυρίως προσπάθεια υποβάθμισης του θέματος. Και ενώ στις ΗΠΑ μέλη του Κογκρέσου ζητούν πλέον έρευνα για τη δραστηριότητα της ίδιας της πρέσβειρας, στην Αθήνα φαίνεται να θεωρείται περίπου ενοχλητική υπερβολή το να ζητά κανείς απαντήσεις.
Ζήτω λοιπόν η νέα αμερικανοκρατία! Όχι βέβαια με τη μορφή ακριβώς της εποχής Πιουριφόι. Οι εποχές αλλάζουν, και μαζί τους αλλάζουν και οι τρόποι άσκησης ισχύος. Σήμερα δεν χρειάζονται πάντα τελεσίγραφα. Υπάρχουν οι βάσεις, οι στρατηγικοί διάλογοι, οι ενεργειακοί διάδρομοι, τα λιμάνια, τα καλώδια, τα LNG, οι επενδύσεις, τα επιχειρηματικά δίκτυα. Και υπάρχει μια εγχώρια πολιτική τάξη που παρουσιάζει σχεδόν κάθε αμερικανική (προσφάτως και ισραηλινή) επιδίωξη ως αυτονόητο ελληνικό συμφέρον.
Από τη διπλωματία στις μπίζνες
Τα δημοσιεύματα αποκτούν μεγαλύτερη σημασία ακριβώς επειδή δεν αφορούν μόνο το ύφος της Κ. Γκίλφοϊλ. Η ενεργειακή πολιτική βρίσκεται στον πυρήνα της αμερικανικής στρατηγικής στην περιοχή. Η ίδια η πρέσβειρα έχει παρουσιάσει την Ελλάδα ως «ενεργειακή πύλη» της Ευρώπης, συνδέοντας ευθέως το αμερικανικό LNG, τις υποδομές της Ανατολικής Μεσογείου και την εθνική ασφάλεια. Ο λεγόμενος Κάθετος Διάδρομος σχεδιάζεται ώστε φυσικό αέριο που φτάνει στην Ελλάδα να κατευθύνεται μέσω Βουλγαρίας και Ρουμανίας προς Μολδαβία και Ουκρανία, με τις ίδιες τις ΗΠΑ να δηλώνουν επίσημα ότι είναι έτοιμες να διευκολύνουν την τροφοδοσία του με αμερικανικό LNG. Παρά τις αντιθέσεις και τους ανταγωνισμούς, η επιλογή της Ελλάδας ως κόμβου των αμερικανικών συμφερόντων μοιάζει να έχει βάθος, όπως έδειξε και η σχετική προσπάθεια του (προερχόμενου από τους Δημοκρατικούς) πρώην πρέσβη, Τζ. Πάιατ, ο οποίος σε δημοσίευμά του στο X προσπάθησε να μειώσει τη σημασία των «διαρροών της WSJ» αναφέροντας μεταξύ άλλων: «Ας μην χάνουμε από τα μάτια μας τα οφέλη που έχουν προκύψει για την Ελλάδα και τις ΗΠΑ από τη στενότερη ενεργειακή μας συνεργασία, σε ζητήματα που εκτείνονται από το LNG και την απολιγνιτοποίηση, μέχρι την αποθήκευση ενέργειας σε μπαταρίες και τις περιφερειακές διασυνδέσεις».
Δεν είναι όμως μόνο ο κάθετος άξονας. Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται και ο σχεδιασμός για τον άξονα Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ-ΗΠΑ. Το σχήμα 3+1 έχει αναβαθμίσει την ενέργεια και τις κρίσιμες υποδομές σε κεντρικό γεωπολιτικό πεδίο, ενώ το Great Sea Interconnector εντάσσει την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας, Κύπρου και μελλοντικά Ισραήλ σε αυτήν την ευρύτερη αρχιτεκτονική. Και όλα αυτά συμβαίνουν ενώ παραμένουν ανοιχτά τα ελληνοτουρκικά, η επιδίωξη της Τουρκίας να καταστεί επικυρίαρχος στην Ανατολική Μεσόγειο, ζητώντας να έχει λόγο για κάθε ενέργεια στην περιοχή που θεωρεί «γαλάζια πατρίδα», αλλά και το ερώτημα ποια ακριβώς θέση επιφυλάσσουν οι αμερικανικοί σχεδιασμοί για την Ελλάδα και ποια για την Τουρκία. Σε αυτό το σκηνικό φτάνει στην Αθήνα στις 6-7 Οκτωβρίου ο Μάρκο Ρούμπιο για τον νέο γύρο του Στρατηγικού Διαλόγου ΗΠΑ-Ελλάδας, με άμυνα, ενέργεια και περιφερειακή ασφάλεια στην κορυφή της ατζέντας.
Μπίζνες αντί εξωτερικής πολιτικής
Και αν αυτή είναι η αμερικανική στρατηγική για την Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή, το ερώτημα είναι ποια είναι η ελληνική στρατηγική απέναντί της. Τα όρια γεωπολιτικής και μπίζνας θολώνουν επικίνδυνα. Μεταξύ άλλων το δημοσίευμα της WSJ αποκάλυψε τον ιδιαίτερο ρόλο του Χρήστου Μαραφάτσου, εγγεγραμμένου λομπίστα της AKTOR (κατασκευαστικής εταιρείας ιδιοκτησίας του κ. Εξάρχου), ο οποίος εμφανίζεται επανειλημμένα δίπλα στην Κ. Γκίλφοϊλ σε επαφές με ξένους αξιωματούχους, παρότι δεν αποτελεί μέλος του διπλωματικού προσωπικού. Παράλληλα, η αμερικανική πρέσβειρα έχει προωθήσει ενεργά ενεργειακά σχέδια στα οποία συμμετέχει η AKTOR. Η εταιρεία και η αμερικανική πλευρά αρνούνται ότι υπήρξε οποιαδήποτε ανάρμοστη συμπεριφορά.
Όλα τόσο καλά καμωμένα. Εξωτερική πολιτική, διπλωματία, μπίζνες στην ενέργεια και συγκεκριμένα επιχειρηματικά συμφέροντα γίνονται ένα. Οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ της Αθήνας χαράζουν την εξωτερική πολιτική της χώρας, δεσμεύουν στρατηγικής σημασίας αποφάσεις της (όπως το ενεργειακό μείγμα), ετοιμάζονται για τυχοδιωκτικές γεωπολιτικές επιλογές που απειλούν την εθνική ασφάλεια και κυριαρχία.
Η Ελλάδα, μέρα με τη μέρα, μετατρέπεται σε ενεργειακό διάδρομο, στρατιωτικό κόμβο, χώρο υποδομών και επιχειρηματικών ντιλ, χωρίς να συζητά ποια παραγωγική, ενεργειακή και γεωπολιτική στρατηγική υπηρετούν όλα αυτά για την ίδια. Τα συμφέροντα των ισχυρών συμμάχων, των ενεργειακών κολοσσών και των εγχώριων επιχειρηματικών ελίτ βαφτίζονται αυτομάτως «εθνικό συμφέρον» και η χώρα παραμένει χωρίς δική της πυξίδα.
Το επιχειρηματικό δίκτυο Εξάρχου
Μπορεί να έγιναν σαφείς αναφορές για τις προνομιακές σχέσεις της AKTOR με την αμερικανική πρεσβεία. Μπορεί η ίδια η Γκίλφοϊλ να δήλωσε δημόσια ότι μεσολάβησε προσωπικά για συνάντηση Εξάρχου με την αμερικανική DFC (αναπτυξιακή τράπεζα των ΗΠΑ), με αντικείμενο επενδύσεις σε κρίσιμες ελληνικές υποδομές. Μπορεί σήμερα η WSJ να αποκαλύπτει ότι ο λομπίστας της AKTOR Χρήστος Μαραφάτσος πληρώθηκε για να ανοίξει διαύλους με Λευκό Οίκο, State Department και υπουργείο Ενέργειας, ενώ συνόδευε την Κ. Γκίλφοϊλ σε επίσημες επαφές. Και όμως, στον ελληνικό Τύπο δεν θα βρει κανείς παρά μόνο ελάχιστες αναφορές στην εταιρεία και τη δραστηριότητα του κ. Εξάρχου.
Ο Αλέξανδρος Εξάρχου έχει μετατρέψει την AKTOR από έναν μεγάλο κατασκευαστικό όμιλο σε έναν πολυσχιδή παίκτη με παρουσία σε δημόσια έργα, ΣΔΙΤ, παραχωρήσεις, ακίνητα, ΑΠΕ, και πλέον στην ενέργεια και το LNG. Ο όμιλος έχει επενδύσει ιδιαίτερα στις παραχωρήσεις και συμμετέχει σε μεγάλα έργα υποδομής, ενώ σχεδιάζει επενδύσεις δισεκατομμυρίων τα επόμενα χρόνια.
Η μεγαλύτερη πολιτική σημασία όμως βρίσκεται σήμερα στη στροφή προς την ενέργεια. Μέσω της Atlantic SEE LNG Trade, όπου η AKTOR συνεργάζεται με την κρατικά ελεγχόμενη ΔΕΠΑ, ο όμιλος διεκδικεί κεντρικό ρόλο στην εισαγωγή αμερικανικού LNG και στον Κάθετο Διάδρομο προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη.
Μέσα σε ελάχιστα χρόνια ο όμιλος AKTOR βρέθηκε με ανεκτέλεστο έργων άνω των 4,5 δισ. ευρώ, με παρουσία σε μεγάλους οδικούς άξονες, ΣΔΙΤ, παραχωρήσεις, σιδηροδρομικά και υδραυλικά έργα, ακίνητα και ενεργειακές υποδομές. Παράλληλα επεκτείνεται στο LNG και στις ΑΠΕ, δηλαδή σε πεδία που εξαρτώνται άμεσα από κρατικές αποφάσεις, ρυθμίσεις και τη γενικότερη ενεργειακή στρατηγική της κυβέρνησης.
Γύρω από το ίδιο επιχειρηματικό περιβάλλον αναπτύσσεται ταυτόχρονα παρουσία στα ΜΜΕ, με το πλέγμα Action 24 – Attica TV – Flash.gr να αποτελεί πλέον αναγνωρίσιμο πόλο ενημέρωσης. Έτσι σχηματίζεται ένα γνώριμο ελληνικό τρίγωνο ισχύος που περιλαμβάνει δημόσια έργα και κρατικά ρυθμιζόμενες μπίζνες – μέσα ενημέρωσης – πολιτική εξουσία. Αυτό από μόνο του δεν αποδεικνύει παράνομη συναλλαγή. Δείχνει όμως τη συγκέντρωση οικονομικής και επικοινωνιακής ισχύος σε έναν επιχειρηματικό πόλο που έχει κάθε λόγο να βρίσκεται πολύ κοντά στα κέντρα όπου λαμβάνονται οι μεγάλες κρατικές αποφάσεις.
