του Φραντσέσκο Πιτσιόνι*
Μπορούμε να το διαπιστώσουμε από οποιαδήποτε γωνιά αυτής της Δύσης που μαστίζεται από κρίσεις: το νεοφιλελεύθερο μοντέλο που έχει επιβληθεί από τη δεκαετία του 1980 έχει φτάσει στο τέλος του κύκλου ζωής του. Τα μακροοικονομικά στοιχεία δύσκολα κατανοούνται, και ως εκ τούτου οι ιστορικές τάσεις δύσκολα διακρίνονται. Όμως είναι ευδιάκριτες οι αλλαγές στην πολιτική εκπροσώπηση (κομματικό σύστημα, εκλογικά αποτελέσματα κ.λπ.). Τα τελευταία δέκα χρόνια έχουν αποκαλύψει ένα σταθερό μοτίβο: Παντού, και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, η «κοινή γνώμη» ριζοσπαστικοποιείται προς τα άκρα, ενώ το «μεγάλο κέντρο» διαλύεται.
Η Αμερική του Τραμπ έχει μετατρέψει αυτή τη διαδικασία σε πρότυπο. Η κρίση της ηγεμονίας έναντι του υπόλοιπου κόσμου έχει μεταφραστεί σε πραγματική κοινωνική οπισθοδρόμηση, σε γενική εξαθλίωση τόσο των κατώτερων τάξεων όσο και της «μεσαίας τάξης». Η πιο άμεση και απλή αντίδραση ήταν και παραμένει η γνωστή: η επιδίωξη ανάκτησης μεριδίων των αυτοκρατορικών εσόδων και η εξάλειψη της «σπατάλης» (την οποία υποτίθεται ότι προκαλούν οι «ξένοι»). Η κλοπή του πετρελαίου της Βενεζουέλας, η αρπαγή της Γροιλανδίας, η βίαιη απέλαση χιλιάδων μεταναστών κ.ο.κ. αποτελούν πλευρές της ίδιας προσπάθειας.
Ωστόσο, τα κοινωνικά συμφέροντα είναι πιο σύνθετα από ό,τι μπορούν να καλύψουν οι αντιδραστικές λύσεις. Έτσι, παράλληλα με την άνοδο της ακροδεξιάς στην εξουσία, αναδύεται μια διαμετρικά αντίθετη απάντηση –αν και προς το παρόν πολύ λιγότερο ριζοσπαστική– η οποία θεωρεί μια ουσιαστική διόρθωση του υπάρχοντος μοντέλου ως τη μόνη κοινωνικά αποδεκτή λύση. Το να ονομάσουμε αυτή τη φιλοδοξία «σοσιαλισμό» είναι ίσως υπερβολικό, αλλά γεγονός παραμένει ότι η εγκυκλοπαίδεια της πολιτικής προσφέρει μόνο αυτόν τον όρο ως σχετικά κατάλληλο.
Το ζήτημα δεν είναι αν ο Μαμντάνι και οι άλλες αναδυόμενες προσωπικότητες είναι υποκειμενικά «αυθεντικοί σοσιαλιστές», ή συνειδητοί ανατροπείς του συστήματος κ.ο.κ. Το ζήτημα είναι υπάρχουν κοινωνικά συμφέροντα που μέχρι τώρα δεν εκπροσωπούνταν και καταστέλλονταν, και τα οποία απαιτούν λύσεις που δεν προβλέπονται από το νεοφιλελεύθερο μοντέλο. Οπότε, προς το παρόν, βρίσκουν αυτόν τον τύπο εκπροσώπησης. Εδώ βρίσκεται η ρίζα της κατάρρευσης του πολιτικού κατεστημένου τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη, που έδινε την εντύπωση ενός διπολισμού ο οποίος, όσον αφορά τη διακυβέρνηση, πλην «αισθητικών» ή «πολιτισμικών» διαφοροποιήσεων, έχει αποδειχθεί απολύτως πανομοιότυπος.
Κάθε εκλογική αναμέτρηση μας διδάσκει το ίδιο μάθημα. Στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ στις 6 Νοεμβρίου, εκτός από τυχόν εκπλήξεις της τελευταίας στιγμής (παλιοί ή νέοι πόλεμοι που θα πυροδοτηθούν σκόπιμα), θα δούμε πολύ πιο καθαρά μια πόλωση μεταξύ του δεξιού «MAGA» –που βρίσκεται τώρα σε κρίση– και μιας «σοσιαλιστικής» ανόδου που αποτελείται από προσωπικότητες οι οποίες έχουν νικήσει, στις προκριματικές εκλογές, δεκάδες παλιά όργανα της «δημοκρατικής» πτέρυγας του κατεστημένου…
Όπου κι αν κοιτάξεις, αισθάνεσαι το τέλος μιας εποχής να διαπερνά κάθε δημόσια πράξη και λέξη. Ο ορίζοντας του πολέμου πλησιάζει, τρομάζοντας τους περισσότερους, εμφανιζόμενος ως η χειρότερη λύση, συνθλίβοντας τους πάντες και επιβάλλοντας ριζοσπαστική σκέψη. Χωρίς εκπτώσεις ή ψευδαισθήσεις.
Αυτό που χρειάζεται είναι ένα υψηλό όραμα, ικανό να κοιτάξει πέρα από το παρόν. Αλλά είναι αδύνατο να το ζητήσουμε αυτό από αυτή την άρχουσα τάξη, που βασίζεται στον αρπακτικό ατομικισμό και στην υπακοή στη νεοφιλελεύθερη «μονοδιάστατη σκέψη». Τίποτα δεν μπορεί να προκύψει από αυτήν την τάξη, εκτός από το αδύνατο όνειρο μιας επιστροφής στο παρελθόν. Ούτε καν μια «μεταρρυθμιστική εναλλακτική» δεν μπορεί να προκύψει, αφού της λείπουν και η κουλτούρα και οι προϋποθέσεις.
Δεν θα υπάρξουν πραγματικές λύσεις χωρίς μια αξιόλογη εναλλακτική, και κανείς δεν θα μας την προσφέρει ενώ εμείς παρακολουθούμε παθητικά. Ο καιρός της αναμονής για καλύτερες εποχές έχει επίσης τελειώσει…
* Editorial της ιταλικής ηλεκτρονικής εφημερίδας Contropiano (www.contropiano.org), που εδώ αποδίδεται συντετμημένο.
