Το επεισόδιο με το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου δεν είναι μεμονωμένο. Αποτελεί ακόμη έναν κρίκο στη μακρά αλυσίδα συσσώρευσης τουρκικών διεκδικήσεων, πιέσεων και τετελεσμένων. Μια στρατηγική που εκτυλίσσεται εδώ και μισό αιώνα, διευρύνοντας διαρκώς το πεδίο της αμφισβήτησης της ελληνικής κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων. Αρκεί μια σύντομη ιστορική αναδρομή:
- 1974–1976: Εισβολή και κατοχή του 37% της Κύπρου. Παράλληλα, με το Χόρα, τίθεται έμπρακτα ζήτημα αμφισβήτησης της ελληνικής υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο.
- 1987: Κρίση του Σισμίκ (αφορμή πετρελαϊκές έρευνες), απειλή πολέμου και νέα περίοδος αυτοσυγκράτησης.
- 1995–1996: Θεσμοθέτηση του casus belli για την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. Κρίση των Ιμίων (αφορμή εκεί επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης) και εμφάνιση της θεωρίας των «γκρίζων ζωνών».
- 1997: Συμφωνία της Μαδρίτης, με αμερικανική μεσολάβηση και αναφορά στον σεβασμό των «νόμιμων ζωτικών συμφερόντων» της Τουρκίας στο Αιγαίο. Μια διατύπωση που άνοιξε σοβαρή συζήτηση για το εύρος των ελληνικών παραχωρήσεων.
- 2019–2020: Τουρκολιβυκό μνημόνιο και έρευνες του Oruç Reis υπό στρατιωτική συνοδεία.
- 2024–2026: Κάσος και καλώδιο. Η Άγκυρα επιχειρεί να επιβάλει λόγο ακόμη και στις προκαταρκτικές έρευνες υποθαλάσσιων έργων.
Το μοτίβο επαναλαμβάνεται: αυθαίρετες αιτιάσεις, πιέσεις επί του πεδίου, ελληνική αυτοσυγκράτηση υπό την απειλή κλιμάκωσης, δημιουργία νέων τετελεσμένων, παρέμβαση των μεγάλων δυνάμεων με προτροπές «να τα βρούμε» και, τελικά, νέες αναβαθμισμένες διεκδικήσεις.
Σήμερα όλα αυτά συμβαίνουν σε μια ιδιαίτερα επικίνδυνη συγκυρία. Η γενικευμένη γεωπολιτική αστάθεια, η τάση προς τον πόλεμο και η υποβάθμιση του διεθνούς δικαίου ευνοούν τις αρπακτικές επιδιώξεις αναθεωρητικών δυνάμεων. Η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται σε διαδικασία αναδασμού, με νέους ενεργειακούς δρόμους, στρατιωτικές συμμαχίες και ζώνες επιρροής. Η Τουρκία διεκδικεί αναβαθμισμένο περιφερειακό ρόλο, ενώ η Ελλάδα προσδένεται όλο και στενότερα στους σχεδιασμούς ΗΠΑ και Ισραήλ, υιοθετώντας λογική δορυφόρου.
Κομβικό σημείο το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Η Άγκυρα δεν αρκέστηκε σε μια υπογραφή τον Νοέμβριο του 2019. Επένδυσε στρατιωτικά και διπλωματικά στη Λιβύη, εξασφαλίζοντας συμφωνία στρατιωτικής συνεργασίας και έγκριση αποστολής στρατευμάτων τον Ιανουάριο του 2020. Έστειλε στρατιωτικούς συμβούλους, οπλισμένα drones, αντιαεροπορικά συστήματα και Σύρους μισθοφόρους, μεταξύ τους μαχητές από τζιχαντιστικές οργανώσεις. Αμερικανικές εκτιμήσεις ανέφεραν περίπου 5.000 Σύρους μαχητές στα μέσα του 2020, ενώ το Συριακό Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων υπολόγιζε ότι συνολικά περισσότεροι από 17.000 είχαν μεταφερθεί στη Λιβύη μέχρι τον Αύγουστο του ίδιου έτους. Η τουρκική επέμβαση συνέβαλε αποφασιστικά στην ανατροπή της επίθεσης Χαφτάρ κατά της Τρίπολης τον Ιούνιο του 2020.
Η Τουρκία επένδυσε πραγματικό στρατιωτικό και πολιτικό κεφάλαιο για να αποκτήσει ερείσματα στη Λιβύη. Τώρα διεκδικεί την απόδοση αυτής της επένδυσης, με συνέπειες για ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο. Την ίδια ώρα, η ελληνική πολιτική τάξη επιμένει να υποτιμά τη στρατηγική διάσταση αυτής της εξέλιξης.
Η αφασία των ελληνικών ελίτ
Οι εγχώριες ελίτ ενδιαφέρονται περισσότερο να μη διαταραχθούν οι μπίζνες και οι σχέσεις με τους ισχυρούς προστάτες. Προσδένονται τυχοδιωκτικά σε ξένα άρματα, ενώ η παραγωγική αποδιάρθρωση, η χρεοκοπία, η εξάρτηση και η διάλυση της κοινωνικής συνοχής υπονομεύουν την πραγματική ισχύ της χώρας. Πάνω σε αυτό το έδαφος αναπτύσσεται η τουρκική απειλή.
Ο κίνδυνος δεν είναι μόνο η απώλεια κάποιων κυριαρχικών δικαιωμάτων. Είναι η σταδιακή φινλανδοποίηση της χώρας, η μετατροπή της σε δορυφόρο των νεοοθωμανικών φιλοδοξιών. Και το βαθύτερο πρόβλημα είναι ότι η κοινωνία εθίζεται λίγο λίγο στην υποχωρητικότητα, στην ιδέα ότι δεν μπορεί να υπερασπιστεί τα δικαιώματά της, χάνοντας τη συλλογική αυτοπεποίθηση και τη βούληση να σταθεί στα πόδια της. Εκεί ακριβώς αποκτά υπαρξιακό χαρακτήρα η τουρκική απειλή.
Δ. ΓΚ.
