Για πρώτη φορά η οσμή αερίου στην Γκράβα εντοπίστηκε στις 16 Σεπτεμβρίου. Στις 21/9 χτύπησε και ο συναγερμός του ανιχνευτή. Ο έλεγχος δεν εντόπισε κάτι. Τα 18 σχολεία του μεγαλύτερου σχολικού συγκροτήματος της χώρας, μοιρασμένα ανάμεσα στην Αθήνα και το Γαλάτσι, συνέχισαν κανονικά, με 4.000 μαθητές και κάπου 450 εκπαιδευτικούς μέσα.
Έναν μήνα μετά, το ΤΕΕ ήρθε να μας πει ότι ο ανιχνευτής του ενός λεβητοστασίου δεν δούλεψε όταν τον δοκίμασαν. Του άλλου ήταν κλειστός. Και στη βάνα που κόβει το αέριο, σε μία από τις εγκαταστάσεις, έλειπε η χειρολαβή. Αν οι καθηγητές, οι γονείς και οι μαθητές άκουγαν τις διαβεβαιώσεις της πολιτείας ακόμα πάνω σε αυτό το επικίνδυνο δίκτυο θα έκαναν μάθημα.
«Κατεπείγον»
Την 1η Οκτωβρίου η διεύθυνση ενός από τα σχολεία του συγκροτήματος στέλνει στον Δήμο Αθηναίων έγγραφο με κεφαλαία, «Κατεπείγον». Θυμίζει ότι είχε ειδοποιήσει για την οσμή από τις 16 Σεπτεμβρίου και ότι στις 25 είχε ζητήσει τα αποτελέσματα των ελέγχων. «Έως και σήμερα, δεν έχουμε λάβει καμία απολύτως έγγραφη ενημέρωση», γράφεται στο έγγραφο. Η διεύθυνση δηλώνει ότι «αδυνατεί να συναινέσει» στη χρήση του δικτύου αν δεν πάρει γραπτές εγγυήσεις, και ζητά από τον υπεύθυνο μηχανικό να βάλει την υπογραφή του ότι η εγκατάσταση είναι «100% ασφαλής προς χρήση».
Την άλλη μέρα, 2 Οκτωβρίου, γράφει και η Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Α΄ Αθήνας γράφει στην Τεχνική Υπηρεσία του Δήμου και ζητά πιστοποιητικό στεγανότητας και τεχνική έκθεση, και θέλει η Τεχνική Υπηρεσία του δήμου να βεβαιώσει γραπτώς ότι διαρροή δεν υπάρχει. Ώσπου να τα λάβει, η Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Α΄ Αθήνας «δεν δύναται να θεωρήσει τεχνικά διακριβωμένη την ασφαλή χρήση της εγκατάστασης φυσικού αερίου».
Η μέρα της εκκένωσης
Την Παρασκευή 2 Οκτωβρίου ξαναμύρισε αέριο στο σχολικό συγκρότημα. Οι καθηγητές του 21ου Γυμνασίου και του 21ου Λυκείου έβγαλαν τα παιδιά έξω με δική τους απόφαση. Τα άλλα σχολεία, της Αθήνας και του Γαλατσίου, συνέχισαν. Μέσα σε αυτά και ένα σχολείο του Γαλατσίου με 250 παιδιά. Στην αυλή δούλευαν εργάτες σαν να μην συμβαίνει τίποτα, κάποιοι με γυμνή φλόγα. Την Πυροσβεστική την κάλεσαν τότε για πρώτη φορά, επειδή επέμειναν γονείς και εκπαιδευτικοί.
Τρεις μέρες αργότερα, στις 5 Οκτωβρίου, η Enaon, που διαχειρίζεται το δίκτυο, έγραψε στους δημάρχους Αθηναίων και Γαλατσίου ότι «δεν διαπιστώθηκε διαρροή φυσικού αερίου». Στα ΜΜΕ ειπώθηκε ότι «έληξε ο συναγερμός». Όμως η επιστολή έγραφε και άλλα. Οι άδειες χρήσης, έγραφε η Enaon, μένουν σε ισχύ μόνο αν «δεν έχει επέλθει καμία τροποποίηση» στην εγκατάσταση σε σχέση με τη θεωρημένη μελέτη και αν γίνεται η συντήρηση που ορίζει ο νόμος. Ζητούσε δοκιμή στεγανότητας και υπεύθυνη δήλωση ότι δεν άλλαξε τίποτα. Τέτοια δήλωση, αποδείχτηκε μετά, δεν μπορούσε να την υπογράψει κανείς.
Η έκθεση και τα «ψιλά» της σύμβασης
Ο δήμος καλούσε τους γονείς να φέρουν τα παιδιά στις τάξεις. Εκείνοι έκαναν συνελεύσεις και πορείες, και στις 8 Οκτωβρίου το συγκρότημα έκλεισε. Από τις 9 έως τις 11, η εταιρεία ICON, με ανάθεση από τον Δήμο Αθηναίων, έκανε δοκιμές με άζωτο σε δύο εγκαταστάσεις, το κεντρικό λεβητοστάσιο και αυτό του 40ού Γυμνασίου-Λυκείου. Στην έκθεσή της, με ημερομηνία 11 Οκτωβρίου, γράφει ότι οι δοκιμές αντοχής και στεγανότητας πέτυχαν, «χωρίς να διαπιστωθούν διαρροές».
Εντοπίστηκαν επίσης από την ICON «αποκλίσεις» ανάμεσα σε όσα υπάρχουν στο έδαφος και σε όσα γράφουν οι μελέτες, «και στις δύο περιπτώσεις». Γι’ αυτό «δεν είναι δυνατή η έκδοση των προβλεπόμενων Πιστοποιητικών Δοκιμής Αντοχής και Στεγανότητας». Στο 40ό σχολείο πρέπει επιπλέον να αλλάξει ο εύκαμπτος αντικραδασμικός σύνδεσμος ανάμεσα στο δίκτυο και τον καυστήρα, και «έως τότε, η εγκατάσταση δεν πρέπει να τροφοδοτηθεί με φυσικό αέριο». Η μελέτη του κεντρικού λεβητοστασίου είναι του 2003, του 40ού του 2010. Έγιναν αλλαγές στο δίκτυο και δεν φαίνονται πουθενά.
Η ICON διευκρινίζει ότι «η αναλυτική καταγραφή των διαπιστωθεισών αποκλίσεων» δεν ανήκει στο «αντικείμενο της παρούσας ανάθεσης».Δηλαδή κάτι δεν πάει καλά, και αν θέλετε να μάθετε τι, κάντε άλλη ανάθεση. Η τρίτη εγκατάσταση, του κολυμβητηρίου, που είναι ακριβώς δίπλα στα σχολεία, δεν ελέγχθηκε επειδή το κολυμβητήριο ήταν κλειστό.
Στις 12 Οκτωβρίου ο δήμος ανακοίνωσε ότι «δεν διαπιστώθηκε διαρροή» και ότι «η προέλευση της οσμής παραμένει αδιευκρίνιστη». Τυπικά, σωστό αλλά όχι όλη η αλήθεια.
Το πόρισμα του ΤΕΕ
Το ΤΕΕ μπήκε στην υπόθεση στις 9 Οκτωβρίου, με επείγον αίτημα του υπουργείου Παιδείας, και ο πραγματογνώμονάς του έκανε αυτοψίες από τις 17 έως τις 19. Το πόρισμα δημοσιεύτηκε στα ΜΜΕ στις 21 Οκτωβρίου.
Στο λεβητοστάσιο της οδού Ραΐση, ο ανιχνευτής αερίου «δεν λειτούργησε» όταν τον δοκίμασαν. Στο κεντρικό, η δοκιμή δεν έγινε καν, γιατί το σύστημα ήταν κλειστό λόγω εργασιών στην πυρανίχνευση. Η κεντρική βάνα διακοπής στη μία εγκατάσταση ήταν σε σημείο που δεν έφτανες. Στην άλλη, όπως είπαμε, δεν είχε χειρολαβή, που σημαίνει ότι αν χρειαζόταν να κοπεί το αέριο σε ώρα ανάγκης, δεν θα κοβόταν.
Λέβητες και ηλεκτρολογικά στον ίδιο χώρο, πυράντοχη πόρτα πουθενά. Το κεντρικό λεβητοστάσιο επικοινωνεί με υπόγειο διάδρομο του συγκροτήματος χωρίς στεγανό διαχωρισμό, και ο πραγματογνώμονας ζητά ρητά να χωριστούν. Πάνω σε αγωγό αερίου βρέθηκαν στοιβαγμένα οικοδομικά υλικά, ενώ από άλλο σημείο είχαν αφαιρεθεί στηρίγματα σωληνώσεων. Ένας αγωγός που, κατά τη μελέτη, έπρεπε να είναι θαμμένος και συγκολλημένος βρέθηκε σε ανοιχτό φρεάτιο, με βιδωτή σύνδεση και χωρίς αντιδιαβρωτική προστασία. Από τις επτά συγκολλήσεις που ελέγχθηκαν δειγματοληπτικά, μία δεν πληρούσε τις ελάχιστες απαιτήσεις, οπότε το ΤΕΕ ζητά να ελεγχθούν όλες.
Και η διαρροή; Την ώρα των ελέγχων δεν βρέθηκε, «ωστόσο ούτε αποκλείεται το ενδεχόμενο να είχε σημειωθεί νωρίτερα». Από πού ερχόταν η μυρωδιά, το ΤΕΕ δεν το βρήκε. Προτείνει 14 παρεμβάσεις και αναθεώρηση των μελετών.
Οι γονείς, σε ανακοίνωσή τους, είχαν μιλήσει για «ωρολογιακή βόμβα». Επιβεβαιώνονται απόλυτα μετά τις τελευταίες εξελίξεις.
Ένας κανονισμός που ξεχάστηκε
Το 1997 δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Β΄ 236, με την υπογραφή της τότε υπουργού Ανάπτυξης Βάσως Παπανδρέου, ο κανονισμός για τις εσωτερικές εγκαταστάσεις φυσικού αερίου με πίεση πάνω από 50 mbar. Ο ιδιοκτήτης (χρήστης) της εγκατάστασης, γράφει, «είναι υπεύθυνος για τη χρήση και συντήρηση» της, με βάση πρόγραμμα λειτουργίας και συντήρησης. Οι έλεγχοι στεγανότητας «πρέπει κανονικά να γίνονται μια φορά τον χρόνο», και στους οπτικούς ελέγχους προσέχει κανείς ιδιαίτερα τους εύκαμπτους συνδέσμους προς τους καυστήρες, αυτό ακριβώς το εξάρτημα που η ICON ζήτησε να αλλάξει. Όλα καταγράφονται σε αρχείο της εγκατάστασης.
Θα ήταν ενδιαφέρον αυτό το αρχείο να δει το φως της δημοσιότητας. Και είναι εύλογα διάφορα ερωτήματα. Όπως πότε έγινε ο τελευταίος ετήσιος έλεγχος στεγανότητας και ποιος υπέγραψε τις αλλαγές που δεν υπάρχουν στις μελέτες. Οι γονείς επικαλούνται καταγγελίες ότι οι περιοδικοί έλεγχοι κοιτούσαν μόνο την απόδοση των καυστήρων και τα καυσαέρια, όχι τις σωληνώσεις μιας εγκατάστασης εικοσαετίας. Ένα στέλεχος της τοπικής αυτοδιοίκησης το παραδέχτηκε, ανώνυμα: «Ο έλεγχος είναι μακροσκοπικός, δεν υπάρχουν τα κονδύλια».
Τουλάχιστον από το 2024, έγινε γνωστό, ότι κτίρια πάνω από 40 χρονών είναι «ασυντήρητα στο μεγαλύτερο μέρος τους», χωρίς πιστοποιητικό σεισμικής επάρκειας ούτε ενεργητικής πυρασφάλειας. Όπως και για ένα έργο ενεργειακής αναβάθμισης 6,5 εκατ. ευρώ που η Περιφέρεια «εντάσσει και απεντάσσει», και για χρέη των σχολικών επιτροπών προς τις ΔΕΚΟ που ξεπερνούσαν τις 450.000 ευρώ. Δυόμισι χρόνια μετά, το έργο ενεργειακής αναβάθμισης του «Αττική 2021-2027», με επεμβάσεις στους τρεις λέβητες και στις σωληνώσεις, γινόταν την ώρα που οι καθηγητές έβγαζαν τα παιδιά έξω.
Ο καβγάς δήμου-υπουργείου
Ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας λέει ότι στις 6 Οκτωβρίου έστειλε επιστολή στην υπουργό Παιδείας ζητώντας βοήθεια, και ότι πήρε τρεις φορές τηλέφωνο τον πρόεδρο του ΤΕΕ. Ο Γιώργος Στασινός απαντά ότι ο δήμος «δεν έχει ζητήσει κανέναν έλεγχο» και ότι «ο Δήμος Αθηναίων έχει μηχανικούς, έχει αρμοδιότητα, έχει ευθύνη». Στις 13 Οκτωβρίου ο δήμος του το ανταπέδωσε με ένα «το ψέμα έχει κοντά ποδάρια». Όταν βγήκε το πόρισμα, ο κ. Δούκας είπε ότι το έμαθε από την «Καθημερινή» και ότι επίσημο έγγραφο δεν έχει πάρει. «Έστησαν επικοινωνιακό σόου στις πλάτες των παιδιών», δήλωσε.
Η κυβέρνηση, που μέσω της ΚΤΥΠ ΑΕ έχει λόγο για τα σχολικά κτίρια, θυμήθηκε την Γκράβα όταν το θέμα έφτασε στα κανάλια. Ο διαχειριστής των κτιρίων όμως είναι ο δήμος. Τους ελέγχους έπρεπε να τους κάνει εκείνος, κι εκείνος έβγαζε ανακοινώσεις ότι «το συγκρότημα είναι ασφαλές» την ώρα που οι ανιχνευτές στα λεβητοστάσιά του δεν δούλευαν. Ο καθένας δείχνει τον άλλον με το δάχτυλο ενώ όλοι είναι φταίχτες
Οι γονείς και τα κλιματιστικά
Οι γονείς, στο μεταξύ, έκαναν αυτό που δεν έκανε κανένας αρμόδιος. Η Ένωση Συλλόγων Γονέων της 5ης Δημοτικής Κοινότητας Αθήνας, μαζί με την Ένωση του Γαλατσίου, πήγε στις 15 Οκτωβρίου στην Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών και ζήτησε να διερευνηθούν τυχόν ποινικά αδικήματα «κατά παντός υπευθύνου». Ο πρόεδρος της ΟΛΜΕ ρώτησε δημόσια κάτι που μέχρι σήμερα μένει αναπάντητο: «Ποιος μπορεί να μας πει από τις εργολαβίες που έχουν περάσει ποιος έχει βάλει χέρι στο δίκτυο;». Η πρότασή του είναι ένας ενιαίος κρατικός φορέας για την ανέγερση και τη συντήρηση των σχολικών κτιρίων, για να μην ξαναζήσουμε τέτοιο μπάχαλο με δύο εταιρείες, δύο δήμους, μια Περιφέρεια και ένα υπουργείο να «παίζουν τις κουμπάρες».
Το Δημοτικό Συμβούλιο της 21ης Οκτωβρίου, ανάμεσα σε φωνές, αποφάσισε νέα αναστολή λειτουργίας έως και τη Δευτέρα 26. Λύση ανάγκης, γύρω στα 100 κλιματιστικά για 100 αίθουσες, γιατί το αέριο δεν ξανανοίγει αν δεν γίνουν πρώτα νέες μελέτες και οι εργασίες που θα βγάλουν. Ο περιφερειακός διευθυντής Εκπαίδευσης υπολογίζει επιστροφή μέσα στην επόμενη εβδομάδα ενώ ο αντιδήμαρχος είναι πιο συγκρατημένος: «Ελπίζω να μην χρειαστεί να φτάσουμε μετά τα Χριστούγεννα».
Με τα κλιματιστικά, ίσως, οι τάξεις θα ζεσταθούν. Το ερώτημα όμως θα μένει. Ποιος άφησε 4.000 παιδιά επί έναν μήνα πάνω από ένα δίκτυο με ανιχνευτές που δεν δούλευαν και μια βάνα που δεν έκλεινε; Ο δήμος και η κυβέρνηση δεν πρόκειται να απαντήσουν. Μέχρι τότε, οι γονείς της Γκράβας ξέρουν πια ότι δεν μπορούν να εμπιστευτούν στην επίσημη πολιτεία τις ζωές των παιδιών τους.
