Μόλις την εβδομάδα που πέρασε: ο Μητσοτάκης, κατά τη διάρκεια της επίσημης τελετής εγκαινίων και θέσης σε λειτουργία του υπερυπολογιστή «Δαίδαλος» τη Δευτέρα 19/10 στο τεχνολογικό πάρκο Λαυρίου, είπε το εξής εκπληκτικό: «Δεν είναι, νομίζω, τυχαίο ότι τελικά μόνο αυτή η κυβέρνηση συνομιλεί με το αύριο». Ίδιας περίπου κοψιάς του ωρυόμενου ως χιμπατζή κ. Άδωνι, που κραύγαζε το «Και α και ου και ΔΑΠ-ΝΔΦΚ» το Σάββατο 17/10 στα Ιωάννινα.
Την επόμενη μέρα, Τρίτη 20/10, έγινε γνωστό ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο κυρώθηκε ομόφωνα από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης: άλλη μια «επιτυχία» της εξωτερικής μας πολιτικής. Βέβαια ο «αρχιτέκτονάς» της κ. Γεραπετρίτης θεωρεί ακόμα και σήμερα «ανύπαρκτο γεγονός το τουρκολιβυκό μνημόνιο». Η άλλη περσόνα της εξωτερικής πολιτικής, η μόνιμη υφυπουργός (ακόμα κι αν υπάρξει υπηρεσιακή κυβέρνηση λόγω εκλογών εκείνη θα παραμείνει στη θέση), φωτογραφήθηκε την ίδια μέρα να τρώει κοψίδια σε ταβέρνα, και κόσμησε το εξώφυλλο της εφημερίδας Δημοκρατία.
Την Τετάρτη 21/10 έγινε γνωστή η σύλληψη ανώτατων παραγόντων και διαιτητών του ελληνικού μπάσκετ για στημένα παιχνίδια και διάφορες δωροδοκίες, γεγονός που κάνει ρεζίλι τη χώρα μας και διεθνώς.
Όντως συνομιλεί η κυβέρνηση Μητσοτάκη με το «αύριο». Το «αύριο» μιας χώρας υποβιβασμένης σε «κόμβο», σε χώρα χωρίς κυριαρχία ουσιαστική, η οποία αποκτά χαρακτηριστικά νεοαποικίας εκτεθειμένης στους 4 ανέμους των γεωπολιτικών αναδασμών, της ενεργειακής καταιγίδας και των πολεμικών τυχοδιωκτισμών. Ένα «αύριο» όπου η περίφημη «συνέχεια του κράτους» θα διασφαλιστεί από όσους κληθούν μετεκλογικά να αναλάβουν τη διαχείριση. Ένα «αύριο» που διαλύει ή και ανατινάζει στην κυριολεξία όλες τις βασικές υποδομές και κατακτήσεις που υπήρξαν τα προηγούμενα χρόνια. Τέλος, ένα «αύριο» προσαρμοσμένο στις μνημονιακές δεσμεύσεις και όλους τους «κόφτες» που έχουν τεθεί.
Στο σημείωμα αυτό θα ασχοληθούμε με τον γεωπολιτικό αναδασμό που γίνεται μπροστά στα μάτια μας και τις συνέπειες που επιφέρει στο συνολικό Υπαρξιακό Πρόβλημα της χώρας.
Ποιος θα πληρώσει τον περιφερειακό αναδασμό
Η συνέχιση της πολυκρίσης σε παγκόσμιο επίπεδο, οι πόλεμοι που έχουν εξαπολυθεί σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή/Ιράν επηρεάζουν όλα τα δεδομένα και τους συσχετισμούς παγκόσμια, αλλά με ιδιαίτερη ένταση και στην περιοχή της Ν.Α. Μεσογείου. Οι δρόμοι της ενέργειας, οι στρατιωτικοί κόμβοι και βάσεις, η ροή πληροφοριών και δεδομένων αποκτούν άλλη σημασία. Οι συγκρούσεις που λαμβάνουν χώρα αφορούν όλες αυτές τις πλευρές, με ενεργό εμπλοκή όλων των Μεγάλων Δυνάμεων κοσμοκρατορικού βεληνεκούς, ή και ανερχόμενες περιφερειακές δυνάμεις που αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα μέσα στις εξελίξεις. Ο καμβάς έχει απλωθεί τόσο που ακόμα και στην Αν. Μεσόγειο, πέρα από τις κλασικές δυνάμεις που σχεδόν πάντα είχαν μια παρουσία και ενδιαφέρον, τώρα υπεισέρχονται και άλλες, όπως η Ινδία και το Πακιστάν. Αυτό δεν πρέπει να μας παραξενεύει. Ο γεωπολιτικός αναδασμός δεν αφορά μόνο θαλάσσια «οικόπεδα» και ενεργειακούς πόρους. Φτάνει μέχρι και σε αλλαγή συνόρων, αλλαγές σε επίπεδο κρατικής κυριαρχίας διαφόρων χωρών, σε νέες σφαίρες επιρροής και επέκτασης, σε στρατιωτικές συμμαχίες και συνεργασίες πρόσκαιρες ή προσωρινές, σε πολιτικές εξελίξεις. Η ισχύς ξετυλίγεται σε πολλά πεδία και πολλά αλλάζουν. ΗΠΑ και ευρωπαϊκές δυνάμεις, Ρωσία, αραβικές χώρες, χώρες του Κόλπου, Ιράν και σύμμαχοί του (Κίνα), Αίγυπτος και Τουρκία, όλοι έχουν ρόλο και επιδιώξεις. Και φυσικά το Ισραήλ ως περιφερειακός τραμπούκος και «πυρομανής» επιδίδεται στην αλλαγή όλου του χάρτη στην Μέση Ανατολή και όχι μόνο.
Σε αυτόν τον μεγεθυμένο καμβά εξελίξεων και αναδασμών η Τουρκία, τα τελευταία χρόνια, έχει ισχυροποιηθεί, και απαιτεί άλλα ποσοστά σε όλους τους χώρους. Ο επεκτατισμός της προχωρά με μεγάλους ρυθμούς. Ήδη η παρουσία της είναι έντονη σε Συρία και Λιβύη, ενώ δημιουργεί τετελεσμένα γύρω από Κύπρο, από περιοχή Καστελλόριζου, στο Αιγαίο… Με το τουρκολιβυκό σύμφωνο (από το 2019 έως και τώρα) επεμβαίνει διαταράσσοντας κυριαρχικά δικαιώματα χωρών ή και συμφωνίες μεταξύ κρατών (όπως η ΑΟΖ έστω όπως έχει κυρωθεί ανάμεσα σε Ελλάδα και Αίγυπτο). Παράλληλα συνάπτει ιδιαίτερες σχέσεις με ολόκληρη την Ευρώπη σε στρατιωτικό επίπεδο, και αναβαθμίζεται στο εσωτερικό του «ΝΑΤΟ 3.0». Ο επεκτατισμός της σε όλη την περιοχή έρχεται σε αντίθεση με τους σχεδιασμούς του Ισραήλ: αυτό είναι ένα καινούργιο –σχετικά– δεδομένο των εν εξελίξει αναδασμών. Ο Μ. Ρούμπιο στην πρόσφατη επίσκεψή του στην Αθήνα υπήρξε ιδιαίτερα σαφής: τα «προβλήματα» στο Αιγαίο και στην περιοχή πρέπει να λυθούν «ιδιωτικά και διπλωματικά»… Η Τουρκία είναι μεγάλο μέγεθος και ζυγίζει ιδιαίτερα. Η Ελλάδα είναι δεδομένη και πειθήνια. Το Ισραήλ είναι πυλώνας της πολιτικής των ΗΠΑ σε ολόκληρη την περιοχή, και δεν πρόκειται να εγκαταλειφθεί.
Ο μεγάλος χαμένος-εκτεθειμένος στον περιφερειακό αναδασμό είναι φυσικά η Ελλάδα. Προσπαθεί μάλιστα να συγκαλύψει αυτήν την ουσιαστική υποβάθμιση, τον ακρωτηριασμό κυριαρχικών δικαιωμάτων, και τους νέου τύπου εποικισμούς ή και κατοχές (Κύπρο) που υπόκειται ο ελληνισμός, γενικολογώντας περί «ισχυρών συμμαχιών» και «αναβαθμισμένου ρόλου της χώρας». Πρόκειται απλά για αφηγήματα, τίποτα περισσότερο. Ο βουλευτής της Ν.Δ. που δήλωσε on air ότι «τον ήπιαμε» με το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα από όσα ισχυρίζονται Γεραπετρίτης και Μητσοτάκης.
Χάρτες και αριθμοί, δεδομένα και δυναμικές
Δείτε τους χάρτες που παραθέτω. Και δώστε σημασία στο τι δείχνουν. Πρώτον ο 25ος μεσημβρινός τέμνει το Αιγαίο στα δύο. Αυτό θεωρεί η Τουρκία ως το σύνορο Ελλάδας και Τουρκίας. Διεκδικεί το μισό Αιγαίο. Η ονομασία «TurkAegean» (Τουρκικό Αιγαίο) δεν αποτελεί απλά τμήμα μιας τουριστικής καμπάνιας. Άλλωστε ταυτόχρονα η Τουρκία απαιτεί να αλλάξει όνομα το Αιγαίο, και να ονομαστεί «θάλασσα των νήσων». Ό,τι υπάρχει δεξιά του 25ου μεσημβρινού θα είναι τουρκικό, σαν απόληξη της τουρκικής χερσονήσου. Ίσως να χρειαζόμαστε βίζα για να πάμε στα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου: όχι, δεν είναι αστείο, προς τα εκεί σπρωχνόμαστε…
Πάμε παρακάτω. Όλες οι μέχρι τώρα συμφωνίες περί ΑΟΖ Ελλάδας-Αιγύπτου σταματούν στη γραμμή του 28ου μεσημβρινού. Η Τουρκία έχει δηλώσει επανειλημμένως πως ό,τι βρίσκεται πέρα από τον 28ο μεσημβρινό αποτελεί δική της δικαιοδοσία. Ακόμα και στην περίπτωση της σύναψης ΑΟΖ Κύπρου-Αιγύπτου (2003) η ελληνική κυβέρνηση ζήτησε να μετατεθεί το όριο κατά 10 μίλια ώστε να μην διαταραχθούν οι σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας! (μαρτυρία υπουργού Κύπρου κ. Ρολάνδη). Και βεβαίως η Ελλάδα δεν προχώρησε ποτέ σε συμφωνία για ΑΟΖ με την Κύπρο, γιατί αυτό θα ήταν κάτι παραπάνω από casus belli με την Τουρκία. Μην ξεχνάμε ότι η Τουρκία έχει ψηφίσει από το 1995 το casus belli (δηλαδή κήρυξη πολέμου) στην περίπτωση που η Ελλάδα επεξέτεινε τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια. Η Ελλάδα δεν μπορεί να εφαρμόσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα επειδή απειλείται δια των όπλων από την Τουρκία, η «διεθνής κοινότητα» σφυρίζει αδιάφορα, κάνει πως δεν καταλαβαίνει, όπως ανέχεται την κατοχή της μισής Κύπρου εδώ και δεκαετίες. Το είπε και ο Ρούμπιο (όπως το έλεγαν και οι προηγούμενοι): «Λύστε το διπλωματικά και ιδιωτικά», κάντε μαζί μπίζνες. Φυσικά αν πάμε σε κάποιας μορφής διεθνή διαιτησία, είναι σίγουρο ότι δεν θα λυθεί το ζήτημα βάσει του Δικαίου της Θάλασσας (όπου τα πράγματα είναι σαφώς υπέρ μας), αλλά με δεδομένο ότι η Τουρκία (όπως και οι ΗΠΑ, το Ισραήλ κ.ά.) δεν έχουν υπογράψει τη σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, θα προκριθούν άλλα κριτήρια. Και κάποια φέτα κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας θα χαθεί.
Στην περιοχή ανάμεσα στον 28ο και τον 32ο μεσημβρινό η Τουρκία αξιώνει πως δεν μπορεί να υπάρξει καμία ελληνική παρουσία και δικαιοδοσία, και γι’ αυτό το σύμπλεγμα της Στρογγύλης (Καστελόριζο) σχεδόν δεν αναγνωρίζεται ως ελληνική επικράτεια. Αλλά τι συζητάμε; Εδώ η Τουρκία απαίτησε εντός του ΝΑΤΟ σε όλα τα επιχειρησιακά έγγραφά του να μην αναφέρεται η Κύπρος με το επίσημο όνομά της «Δημοκρατία της Κύπρου», αλλά μόνο με τις γεωγραφικές συντεταγμένες της (Γεωγραφικό Πλάτος: 35° 07′ 00″ Γεωγραφικό Μήκος: 33° 24′ 00″). Και το αίτημά της έγινε δεκτό!
Τώρα, προσέξτε τον χάρτη που δείχνει την ΑΟΖ (έστω περιορισμένη) ανάμεσα σε Ελλάδα και Αίγυπτο, και το πώς το τουρκολιβυκό μνημόνιο την τέμνει. Υπάρχει μια λεπτομέρεια. Το μεν τουρκολιβυκό συνάφθηκε με τη μισή κρατική οντότητα της Λιβύης το 2019, η δε ΑΟΖ Ελλάδας-Αιγύπτου συνάφθηκε το 2020 και θεωρήθηκε ως απάντηση και πρακτική ακύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού συμφώνου. Τώρα, όπως λέγεται και με παρότρυνση των ΗΠΑ, προωθείται η ένωση των δύο τμημάτων της Λιβύης, ο Χαφτάρ πλησιάζει την Τουρκία, και το τουρκολιβυκό μνημόνιο επικυρώνεται και από το τμήμα αυτό της Λιβύης. Η στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας στην περιοχή, επί του πεδίου όπως λέγεται, δημιουργεί τετελεσμένα. Οι διπλωματικές δηλώσεις Ελλάδας, Αιγύπτου και Ε.Ε. δεν μετράνε καθόλου, και μοιάζουν σαν απολογητικές μιας κατάστασης που πρέπει να αποδεχτούν.
Η μεν Ε.Ε. δεν προχωρά καθόλου σε κυρώσεις σε βάρος της Τουρκίας, αντίθετα συσφίγγει τις σχέσεις με την Άγκυρα, ιδιαίτερα για συμφωνίες εξοπλιστικών προγραμμάτων. Πρόσφατη ήταν και η στρατιωτική συμφωνία Γαλλίας-Τουρκίας, για να θυμηθούμε το «Ελλάς-Γαλλία-Συμμαχία» και την πρόσφατη ομιλία του Μακρόν (κι αυτού στην Πνύκα). Οι «σύμμαχοι» και φίλοι κοιτάζουν μόνο το δικό τους συμφέρον και τίποτα άλλο· οι ομιλίες στην Πνύκα είναι διαφημιστικού τύπου… Το Ισραήλ ενδιαφέρεται μόνο να δημιουργήσει ένα στρατηγικό βάθος σε Ελλάδα και Κύπρο για την ίδια την ύπαρξή του, χωρίς να τραβά τα πράγματα στα άκρα, διότι υπάρχει και αμερικανικό χαλινάρι. Δεν αποκλείονται εμπλοκές, όπως έχουν υπάρξει σε Β. Συρία ανάμεσα σε Ισραήλ και Τουρκία, αλλά υπάρχουν σχέσεις και διάδρομοι «επικοινωνίας» (εμπορίου και ενεργειακοί).
Εθνικό και κοινωνικό είναι αδιαχώριστα
Σε μια χώρα σαν την Ελλάδα, βαθιά εξαρτημένη και πολλαπλά εκτεθειμένη από μια Χρεοκοπία και με δεσμά μνημονιακά διάρκειας 99 χρόνων (όσον αφορά την ουσία τους), μια χώρα που γρήγορα μετατρέπεται σε πολλαπλό κόμβο μέσα από μια διαρκή εκποίηση του δημόσιου, ανθρώπινου και πνευματικού-πολιτιστικού της πλούτου, το κοινωνικό είναι αδιάσπαστα δεμένο με τον εθνικό στοιχείο. Η κυριαρχία της χώρας, η επικράτεια και η απομείωσή τους βαδίζουν χέρι-χέρι με την κοινωνική υποβάθμιση και διάλυση, με διαδικασίες «μεταφοράς» (κλοπής) ιδιωτικού και δημόσιου πλούτου προς ολιγάρχες και ελίτ, και με μια μεγάλης έκτασης απολίπανση μεσαίων στρωμάτων και φτωχοποίηση της κοινωνικής πλειοψηφίας μέσα από τη δράση ασύδοτων επιχειρησιακών καρτέλ, και με ένα επί της ουσίας καρτελοποιημένο πολιτικό σύστημα.
«Θα γίνουμε Γαλλία», και αρκετά συνθήματα γραμμένα στα γαλλικά στην πρόσφατη πανεκπαιδευτική απεργία. Το ΚΚΕ μίλησε για «σκυτάλη» που θα παραλάβει η νεολαία και οι εργαζόμενοι, με πρωτοπόρο πάντα το ΚΚΕ, και θα αναπτυχθούν και εδώ κοινωνικοί αγώνες ενάντια στην κερδοφορία του κεφαλαίου κ.ο.κ. «Θα γίνουμε Γαλλία», δηλαδή θα υπάρξει και εδώ μια μεγάλη κοινωνική κινητοποίηση και έκρηξη. ΟΚ, όλα καλά. Βέβαια θα είναι κάπως περιφρουρημένη, κατά τα λεγόμενα του ΚΚΕ και τις διαβεβαιώσεις των κυβερνητικών. Υπάρχει ένα μικρό «προβληματάκι»: Αυτή η διάθεση δεν προσανατολίζεται καθόλου με όσα έρχονται από τον γεωπολιτικό αναδασμό. Η όποια κριτική του αφήνεται σε χώρους της Δεξιάς (π.χ. Σαμαράς) και δεν θεωρείται σοβαρό ζήτημα στους χώρους της Αριστεράς ή της νεολαίας. Πρόκειται για αποπροσανατολισμό και σύγχυση.
Κανένα κόμμα του καρτελοποιημένου πολιτικού συστήματος δεν θέλει να γίνει η απαραίτητη σύζευξη των εθνικών/κυριαρχικών ζητημάτων και των κοινωνικών. Η Δεξιά ξεχνά το κοινωνικό πεδίο, αδιαφορεί για αυτό· η Αριστερά δεν βλέπει πλέον την εξάρτηση, και δεν κάνει λόγο για τα εθνικά ζητήματα και τις απειλές από τον γεωπολιτικό αναδασμό. Εκεί βρισκόμαστε, και χρειάζεται ένας άλλος προσανατολισμός. Το Υπαρξιακό Πρόβλημα είναι συνολικό, και το εθνικό και το κοινωνικό στοιχείο είναι αδιαχώριστα σε μια πρόταση αποσύμπλεξης από τα σύγχρονα δεσμά.
