Επιμέλεια: Γιάννης Σχίζας
1. Η επανάσταση της AI: Από το chatbot στην αυτόνομη επιστήμη
Αν το 2023 και το 2024 ήταν οι χρονιές της «γνωριμίας» μας με την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI), το 2025 ήταν η χρονιά της Εφαρμοσμένης Τεχνητής Νοημοσύνης στις Φυσικές Επιστήμες.
Η μεγαλύτερη είδηση ήρθε από τον τομέα της βιολογίας και της φαρμακευτικής. Συστήματα AI κατάφεραν να προβλέψουν όχι μόνο τη δομή των πρωτεϊνών (συνέχεια του AlphaFold), αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτές αλληλεπιδρούν με νέα φάρμακα σε πραγματικό χρόνο. Αυτό μείωσε τον χρόνο ανάπτυξης νέων θεραπειών από χρόνια σε μόλις λίγες εβδομάδες.
Επιπλέον, είδαμε την εμφάνιση των «AI ερευνητών»: αυτόνομων εργαστηρίων όπου ρομποτικοί βραχίονες εκτελούν πειράματα χημείας υπό την καθοδήγηση αλγορίθμων, οι οποίοι αναλύουν τα αποτελέσματα και σχεδιάζουν το επόμενο πείραμα χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση.
2. Ιατρική: Νίκες κατά ανίατων ασθενειών
Η γενετική μηχανική και η ανοσοθεραπεία έκαναν άλματα που υπόσχονται να αλλάξουν το προσδόκιμο ζωής.
CRISPR και γονιδιακή θεραπεία: Η τεχνολογία CRISPR-Cas9 χρησιμοποιήθηκε με επιτυχία για τη θεραπεία σπάνιων μορφών τύφλωσης και αιματολογικών παθήσεων. Για πρώτη φορά, εγκρίθηκαν θεραπείες που «διορθώνουν» το DNA απευθείας μέσα στο ανθρώπινο σώμα (in vivo).
Το εμβόλιο κατά του καρκίνου: Τα εξατομικευμένα εμβόλια mRNA για το μελάνωμα και τον καρκίνο του πνεύμονα πέρασαν στην τελική φάση των κλινικών δοκιμών με εντυπωσιακά αποτελέσματα. Αυτά τα εμβόλια δεν προλαμβάνουν τη νόσο, αλλά «εκπαιδεύουν» το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει και να καταστρέφει τα καρκινικά κύτταρα του συγκεκριμένου ασθενούς.
Αλτσχάιμερ: Νέα φάρμακα που στοχεύουν στις αμυλοειδείς πλάκες του εγκεφάλου έδειξαν για πρώτη φορά σημαντική επιβράδυνση της γνωστικής παρακμής, δίνοντας ελπίδα σε εκατομμύρια οικογένειες.
3. Διάστημα: Πέρα από τον ορίζοντα
Το 2025 ήταν η χρονιά που η ανθρωπότητα «άπλωσε» το χέρι της βαθύτερα στο σύμπαν. Το τηλεσκόπιο JWST συνέχισε να μας τροφοδοτεί με εικόνες από τους πρώτους γαλαξίες που δημιουργήθηκαν μετά από το Big Bang. Η σημαντικότερη ανακάλυψη αφορούσε την παρατήρηση γαλαξιών που είναι «υπερβολικά μεγάλοι για την ηλικία τους», αναγκάζοντας τους κοσμολόγους να επανεξετάσουν τα μοντέλα για τη δημιουργία του σύμπαντος.
Το πρόγραμμα Artemis της NASA σημείωσε κρίσιμα ορόσημα. Η επιτυχής δοκιμή νέων συστημάτων προσεδάφισης και η ανακάλυψη αξιοποιήσιμων ποσοτήτων υδάτινου πάγου στους πόλους της Σελήνης έθεσαν τις βάσεις για την πρώτη μόνιμη σεληνιακή βάση.
4. Ενέργεια και περιβάλλον. Με την κλιματική κρίση να πιέζει, η επιστήμη προσέφερε μερικές από τις πιο ελπιδοφόρες λύσεις της δεκαετίας.
Μετά από τις πρώτες επιτυχίες των προηγούμενων ετών, το 2025 είδαμε την επίτευξη σταθερότερης διατήρησης του πλάσματος σε αντιδραστήρες τύπου Tokamak. Η παραγωγή καθαρής ενέργειας μέσω σύντηξης (η διαδικασία που τροφοδοτεί τον Ήλιο) πλησίασε ένα βήμα πιο κοντά στην εμπορική εφαρμογή, υποσχόμενη απεριόριστη ενέργεια χωρίς απόβλητα άνθρακα.
Νέα υλικά, όπως τα Metal-Organic Frameworks (MOFs), κατέστησαν τη δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα πολύ πιο φθηνή και αποδοτική. Σε συνδυασμό με την ανάπτυξη του πράσινου υδρογόνου, η βιομηχανία άρχισε να βλέπει ένα ρεαλιστικό μονοπάτι προς τις μηδενικές εκπομπές.
5. Κβαντική υπολογιστική: Η εποχή της Κβαντικής Χρησιμότητας
Το 2025, περάσαμε στην εποχή της Κβαντικής Χρησιμότητας. Μεγάλες εταιρείες και ερευνητικά ιδρύματα απέδειξαν ότι οι κβαντικοί υπολογιστές πλέον μπορούν να λύσουν προβλήματα βελτιστοποίησης (π.χ. στην εφοδιαστική αλυσίδα ή στη στατιστική ανάλυση) ταχύτερα από τους ισχυρότερους κλασικούς υπερυπολογιστές.
Αυτό έχει τεράστιες προεκτάσεις στην κρυπτογραφία, την επιστήμη των υλικών και την κλιματική μοντελοποίηση, καθώς πλέον μπορούμε να προσομοιώνουμε τη συμπεριφορά ατόμων και μορίων με απόλυτη ακρίβεια.
6. Νευροεπιστήμη και διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή (BCI)
Οι δοκιμές της Neuralink και της Synchron σε ανθρώπους έδειξαν εκπληκτικά αποτελέσματα. Ασθενείς με παράλυση κατάφεραν να χειριστούν υπολογιστές, να στείλουν μηνύματα και να παίξουν παιχνίδια χρησιμοποιώντας μόνο τη σκέψη τους. Ακόμη πιο εντυπωσιακό ήταν το επίτευγμα της «μετάφρασης» των σκέψεων σε ομιλία μέσω συνθετικών φωνών, επιτρέποντας σε ανθρώπους που έχουν χάσει τη φωνή τους να επικοινωνήσουν ξανά με τον κόσμο.
Η ευθύνη της γνώσης. Κάθε νέα ανακάλυψη φέρνει μαζί της και ηθικά ερωτήματα. Η χρήση της AI στην επιστήμη, η τροποποίηση του ανθρώπινου γονιδιώματος και η εξόρυξη πόρων στο διάστημα απαιτούν ένα νέο πλαίσιο δεοντολογίας.
Ποιες εξελίξεις περιμένουμε το 2026 στο Διάστημα
Οι σημαντικότερες εξελίξεις στο Διάστημα το νέο έτος σύμφωνα με τους New York Times: Τo αμερικανικό πρόγραμμα Apollo με το οποίο πάτησαν στη Σελήνη οι πρώτοι άνθρωποι τερματίστηκε το 1973. Περισσότερο από μισό αιώνα μετά, σειρά έχει το πρόγραμμα Artemis – στην ελληνική μυθολογία, η Άρτεμις ήταν αδελφή του Απόλλωνα. Το δεκαήμερο ταξίδι δεν θα διαφέρει σημαντικά από την αποστολή Apollo 8 του 1968, την πρώτη φορά που αστροναύτες της NASA πέταξαν τον γύρο της Σελήνης. Το σημαντικό για τη NASA είναι να βεβαιωθεί ότι η κάψουλα Orion, η οποία θα χρησιμοποιηθεί και στις επόμενες αποστολές του προγράμματος, είναι ασφαλής.
Τον Αύγουστο αναμένεται να εκτοξευτεί η αποστολή Chang’e-7 της Κίνας, μια σεληνάκατος που θα επιχειρήσει να προσεδαφιστεί κοντά στον νότιο πόλο της Σελήνης, όπου πιστεύεται ότι κρύβονται μεγάλες ποσότητες πάγου.Η Κίνα έχει στόχο να στείλει ανθρώπους στο φεγγάρι το 2030 και τον περασμένο Αύγουστο πραγματοποίησε τις πρώτες δοκιμές της σεληνακάτου Lanyue.
Η NASA σχεδίαζε την πρώτη προσσελήνωση αστροναυτών για το 2027 με το Artemis III, αναγκάστηκε όμως να την αναβάλλει για τουλάχιστον ένα έτος λόγω καθυστέρησης στην ανάπτυξη του Starship, του νέου σκάφους της SpaceΧ. To σχέδιο προβλέπει ότι οι αστροναύτες θα αναχωρούν από τη Γη με το σκάφος Orion της NASA. Όταν όμως φτάσουν στη Σελήνη και τεθούν σε τροχιά θα μετεπιβιβάζονται στο Starship της SpaceX για την τελική κάθοδο στην επιφάνεια του φεγγαριού.
Η μόνη ολική ηλιακή έκλειψη του 2026 θα έρθει στις 12 Αυγούστου, όταν η Σελήνη περάσει ακριβώς ανάμεσα από τη Γη και τον Ήλιο. Η σκιά του φεγγαριού θα πέσει αρχικά στη βόρεια Ρωσία και θα κινηθεί πρώτα προς τον Αρκτικό Ωκεανό, μετά νότια στη Γροιλανδία και την Ισλανδία. Θα περάσει τελικά στον Ατλαντικό και θα καταλήξει στη Μεσόγειο.
Παρατηρητήριο Vera Rubin: Χάρη στη μεγαλύτερη ψηφιακή κάμερα που κατασκευάστηκε ποτέ, το αμερικανικό Παρατηρητήριο Vera Rubin που εγκαινιάστηκε τον Ιούνιο στη Χιλή προσφέρει στους αστρονόμους ένα νέο τρόπο να βλέπουν τον ουρανό. Η δεκαετής αποστολή του ξεκινά επίσημα στις αρχές του 2026. Το τηλεσκόπιο του Vera Rubin, ικανό να διακρίνει ένα μπαλάκι του γκολφ από απόσταση 24 χιλιομέτρων, θα χαρτογραφεί ολόκληρο τον ουρανό του νοτίου ημισφαιρίου κάθε λίγες ημέρες. Θα μπορεί έτσι να καταγράφει μεταβολές της θέσης και της φωτεινότητας περίπου 37 δισεκατομμυρίων άστρων, συλλέγοντας κάθε βράδυ 15 terabyte δεδομένων. Μεταξύ άλλων, το Vera Rubin θα προσφέρει νέους χάρτες του Γαλαξία, θα αναζητήσει μικρά αντικείμενα στο Ηλιακό Σύστημα και θα επιχειρήσει να λύσει το μυστήριο της σκοτεινής ύλης και της σκοτεινής ενέργειας.
Διαστημικό τηλεσκόπιο Roman: To επόμενο διαστημικό τηλεσκόπιο της NASA θα προσφέρει την ίδια ευκρίνεια με το Hubble αλλά διαθέτει 100 φορές μεγαλύτερο οπτικό πεδίο. Το διαστημικό τηλεσκόπιο Roman, βαφτισμένο προς τιμήν της Νάνσι Ρόμαν, της πρώτης γυναίκας διευθύντριας Αστρονομίας της NASA, προγραμματίζεται να εκτοξευτεί το αργότερο τον Μάιο του 2027. Ωστόσο η NASA σχεδιάζει να μεταφέρει το όργανο στο Διαστημικό Κέντρο Κένεντι της Φλόριντα το καλοκαίρι με την ελπίδα ότι θα προλάβει να το εκτοξεύσει το φθινόπωρο του 2026. Το Roman, σχεδιασμένο να βλέπει στο ορατό και το υπέρυθρο τμήμα του φάσματος, θα αναζητήσει νέους εξωπλανήτες, θα μελετήσει την εξέλιξη του Σύμπαντος και θα προσφέρει νέα στοιχεία για τη σκοτεινή ενέργεια.
Η Ιαπωνία στον Άρη: Το 2026 η Ιαπωνία θα εκτοξεύσει την αποστολή MMX που θα επισκεφθεί τα δύο μικρά φεγγάρια του Άρη, τον Φόβο και τον Δείμο.Το σκάφος θα συλλέξει τα πρώτα δείγματα από την επιφάνεια του Φόβου για να τα φέρει στη Γη το 2031, μια σημαντική εξέλιξη για την πλανητική επιστήμη. Η αποστολή ίσως καταφέρει να αποσαφηνίσει αν οι δύο δορυφόροι είναι κομμάτια του Άρη που εκτοξεύτηκαν στο Διάστημα από κάποια αρχαία πρόσκρουση, ή αν πρόκειται για αστεροειδείς που συνελήφθησαν από το βαρυτικό πεδίο του Άρη.
