Με το παρόν σημείωμα ολοκληρώνεται (προσωρινά μάλλον) η σειρά σημειωμάτων για το συλλογικό «Εμείς» στην Ελλάδα του 2026. Φυσικά θα χρειαστεί ξανά και ξανά να αναφερόμαστε στο ζήτημα αυτό, αφού το ζήτημα του συλλογικού υποκειμένου είναι το «ζήτημα των ζητημάτων» για τη θετική ανταπόκριση στο Υπαρξιακό Πρόβλημα της Ελλάδας.
Διαβάστε τα προηγούμενα σημειώματα:
Εν αρχή ην ο ριζοσπαστισμός!,
Κίνημα, κόμμα, ανάθεση,
Κίνημα, κόμμα, ανάθεση Μέρος 2ο,
Διαδρομισμός, πολιτική σφαίρα, διαδικασίες συμμετοχής σήμερα, σε μπλοκαρισμένο περιβάλλον
Στις εργασίες του 2ου Συνεδρίου για το Υπαρξιακό Πρόβλημα της χώρας (21-23/11/2025), στην εναρκτήρια ομιλία, είχα αναφερθεί σε δύο «αναγκαίους στρατηγικούς πολλαπλασιαστές»:
«Όλα δείχνουν ότι το “εθνοκρατικό” επίπεδο ξαναποκτά σημασία και επικαιρότητα (παρά το ενιαίο του ψηφιακού κόσμου και των παγκοσμιοποιητικών οραμάτων που κατέκλυζαν το δημόσιο φαντασιακό και την πολιτική σφαίρα).
Και, σε περιπτώσεις χωρών που έχουν μεγάλο βαθμό εξάρτησης από τον σύγχρονο ιμπεριαλισμό, το “εθνοκοινωνικό” είναι ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία αντίστασης και αντιστροφής μιας κατεύθυνσης.
Όποιος θελήσει μια πιο αυτόνομη πορεία, όποιος αμφισβητήσει στα σοβαρά την εξάρτηση και τους καταναγκασμούς της, είναι υποχρεωμένος να δει και να περιφρουρήσει στοιχεία της εθνοκρατικής υπόστασης, και βεβαίως να συγκροτήσει μια εθνοκοινωνική δύναμη που να μπορεί να κατακτήσει βαθμούς κυριαρχίας και ανεξαρτησίας.
Μια χώρα σαν την Ελλάδα έχει κάθε λόγο να ακολουθήσει ένα σχέδιο Εθνικής Κυριαρχίας, τέτοιο που να δίνει έμφαση στην εθνοκρατική της υπόσταση. Το εθνοκρατικό στοιχείο υποδηλώνει μια βούληση να σταθεί στα πόδια της, να σταματήσει η διαλυτική πορεία, να συγκροτηθεί ή να ανασυγκροτηθεί πολιτειακά, θεσμικά, παραγωγικά, πολιτιστικά. Να αποκτήσει βαθμούς κυριαρχίας, να έχει δική της φωνή όπου συμμετέχει, να μην αποκτά πρόσθετους εχθρούς κατά παραγγελία των Πρεσβειών.
Η εθνοκρατική συγκρότηση και η εθνοκοινωνική συμμαχία δεν είναι απλώς αφηρημένες έννοιες. Είναι οι αναγκαίοι στρατηγικοί πολλαπλασιαστές για να αποκτήσει τον έλεγχο της δικής της πορείας. Χωρίς αυτές, η αποσύμπλεξη από τα δεσμά της εξάρτησης παραμένει μια ευχή. Με αυτές, γίνεται εφικτό ένα εγχείρημα στρατηγικής ανασυγκρότησης».
Οι διαδικασίες υποκειμενοποίησης, δηλαδή συγκρότησης ενός συλλογικού «Εμείς» και συνάμα διαμόρφωσης μιας συγκροτημένης εναλλακτικής πρότασης για την ύπαρξη της χώρας και της κοινωνίας, προϋποθέτουν την οικοδόμηση μιας εθνικής και λαϊκής ενότητας πάνω σε στόχους και οραματικά στοιχεία. Δεν μπορεί να γίνει διαφορετικά. Όπως και αυτή οφείλει να στηρίζεται σε υπαρκτά κινήματα και διαδικασίες, τα οποία να προωθούν αιτήματα και στόχους ανταποκρινόμενους σε ανάγκες και της εθνοκρατικής συγκρότησης και της εθνοκοινωνικής συμμαχίας, που αμφότερες στηρίζουν το εγχείρημα ανασυγκρότησης της χώρας.
Αυτά τα στοιχεία σκέψεων και βασικών επιλογών δεν υπάρχουν ως αφηρημένες έννοιες ή υποθέσεις. Πρέπει να στηρίζονται στην ίδια την κίνηση, στο σημερινό επίπεδο συνείδησης και κατανόησης του λαϊκού παράγοντα που καλείται να ενεργοποιηθεί και να πρωταγωνιστήσει.
Για αυτούς τους λόγους θα αναφερθώ σε «δύο ενότητες» που ξεπηδούν από τον υπάρχοντα συσχετισμό δύναμης, το επίπεδο συνείδησης που υπάρχει και την εκφρασμένη λαϊκή διαθεσιμότητα στις μέρες μας (2025-2026).
Πρώτη ενότητα:
Ενότητα του κινήματος των Τεμπών μπροστά στην 3η επέτειο και τη δίκη που ξεκινά (ο σύντομος κύκλος ενότητας, που χρειαζόμαστε άμεσα)
Σε λίγες μέρες κλείνουν τρία χρόνια από το συστημικό έγκλημα των Τεμπών, που άνοιξε και διεύρυνε ένα μεγάλο ρήγμα μέσα στην ελληνική κοινωνία. Κλείνει ένας χρόνος από τα μεγαλειώδη συλλαλητήρια της 28ης Φεβρουαρίου, που συντάραξαν ολόκληρη τη χώρα κινητοποιώντας εκατομμύρια πολίτες ενάντια στο «μπάζωμα» και την συγκάλυψη. Μάλιστα η 3η επέτειος δεν απέχει πολύ και από τη μεγάλη, νικηφόρα απεργία πείνας του Πάνου Ρούτσι, που αγκαλιάστηκε από την ελληνική κοινωνία.
Η 3η επέτειος όμως δεν βρίσκει το κίνημα των Τεμπών –ως υποκειμενική κατάσταση– στο σημείο που θα έπρεπε να είναι. Για πολλούς λόγους. Η φυσική ηγεσία του κινήματος (οι χαροκαμένοι γονείς και συγγενείς των θυμάτων και ο Σύλλογος) δεν στέκονται με ενιαίο τρόπο, και υπάρχει μια ανοικτή διάσταση απέναντι στην πρωτοβουλία της κας Καρυστιανού να προχωρήσει στο κεντρικό πολιτικό σκηνικό με τη δημιουργία πολιτικού κινήματος/κόμματος. Επομένως υπάρχει αυτή η διαφοροποίηση, που δεν λειτουργεί θετικά, ιδιαίτερα ενόψει της 3ης επετείου. Επίσης η συντονισμένη επίθεση που δέχεται η κα Καρυστιανού από ολόκληρο το πολιτικό σύστημα, στην ουσία αποσκοπεί να πληγεί γενικά το κίνημα των Τεμπών, με απώτερο στόχο τη διάλυσή του. Και, από την άλλη μεριά, να αποτραπεί η δυνατότητα να αποκτήσει το κίνημα αυτό μια κεντρική πολιτική φωνή, και έτσι να αλλάξουν οι συσχετισμοί στο πολιτικό σκηνικό.
Για να τεθεί με πιο πολιτικούς και ουσιαστικούς όρους το ζήτημα: Ποιον ευνοεί η σημερινή εικόνα; Ποιον ευνοεί η εικόνα κατακερματισμού ή αντιπαράθεσης; Ποιον ευνοεί να μην υπάρχει μια μαζικότατη κινητοποίηση στην 3η επέτειο του τραγικού εγκλήματος στα Τέμπη;
Γι’ αυτό προκρίνουμε ως απαραίτητο στοιχείο την πιο πλατιά, ενωτική και ακηδεμόνευτη κινητοποίηση όλων μαζί των φορέων που αναφέρονται στο κίνημα των Τεμπών, που είναι γέννημα και θρέμμα του. Το κίνημα των Τεμπών δεν ανήκει σε κάποιον (πρόσωπο ή συλλογικότητα). Έχει πολλά μέρη και συνισταμένες, ακουμπά στη διαθεσιμότητα εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών που θέλουν μια διαφορετική πορεία για Οξυγόνο, Δικαιοσύνη, Εκδημοκρατισμό, Συμμετοχή. Μια άλλη πορεία για την χώρα.
Η ενότητα του κινήματος των Τεμπών οφείλει να υπερβεί πολλά εμπόδια και τρικλοποδιές που μπαίνουν:
– Πρώτα απ’ όλα, από όλους τους υπεύθυνους του εγκλήματος και της συγκάλυψης.
– Δεύτερον, από όσους «ξεχνούν» το παράνομο φορτίο που υπήρχε, την πυρόσφαιρα, η οποία προκάλεσε τον θάνατο τόσων ανθρώπων που είχαν επιζήσει της σύγκρουσης. Τόσο ο Μητσοτάκης και οι παρατρεχάμενοί του όσο και κόμματα της αντιπολίτευσης (π.χ. ΚΚΕ και Λιάνα Κανέλλη) κοροϊδεύουν όλους όσοι αναφέρονται σε «ξυλόλια και τολουόλια», σαν να πρόκειται για κοινούς ψεύτες και λαϊκιστές.
– Τρίτον, από όλα τα κόμματα του πολιτικού φάσματος θα υπάρξει ενιαία στάση, να υποβαθμιστεί ή και να εξαιρεθεί ο ρόλος της κας Καρυστιανού, ή να εμποδιστεί στην κεντρική προσπάθεια που η ίδια έχει εξαγγέλλει. Κυρίως όμως, θα αποπειραθούν να την ξεκόψουν από το κίνημα των Τεμπών, στην ανάπτυξη του οποίου η ίδια έχει παίξει σημαντικότατο ρόλο μέχρι σήμερα.
Για όλους αυτούς τους λόγους, και επειδή το Κίνημα των Τεμπών, για να υπάρχει, πρέπει να είναι πραγματικά ακηδεμόνευτο και να βρει το δικό του ρυθμό και ρόλο, υπάρχει καθοριστικός λόγος, στο λίγο διάστημα που έχει απομείνει μέχρι τις 28 Φεβρουαρίου, να επιδειχθεί η μέγιστη δυνατή ενότητα του κινήματος απέναντι στους πραγματικούς υπεύθυνους. Αυτό δεν σημαίνει κουκούλωμα τυχόν διαφορετικών επιλογών για την περίοδο, σημαίνει όμως μια ορισμένη πολιτική στάση που να μην βοηθά την απέναντι συστημική πλευρά.
Επειδή όλοι θα κάνουν τους απολογισμούς τους μετά τις 28 Φεβρουαρίου 2026. Και αυτοί που καταπολεμούν ανοικτά ή συγκαλυμμένα το κίνημα των Τεμπών, και αυτοί που μοχθούν για την προαγωγή του, την πολιτικοποίησή του, τη συμβολή του στο διαρκές ζήτημα οικοδόμησης ενός συλλογικού «Εμείς» στη χώρα.
Η διαίρεση και η αντιπαράθεση να μην υπερισχύσουν της αναγκαίας ενότητας και του πολιτικού τρόπου που πρέπει να επιλεγεί για την 3η επέτειο. Η διαίρεση και η αντιπαράθεση, ή ακόμα χειρότερα ο ανταγωνισμός, λειτουργούν απωθητικά, και θα επηρεάσουν τη μαζικότητα και την εμβέλεια των κινητοποιήσεων.
Καλούνται, επομένως, όλες οι δυνάμεις που μετέχουν στο κίνημα των Τεμπών να επιδείξουν ενότητα – αλληλεγγύη – πολιτισμό, και να μοχθήσουν για τη μεγαλύτερη δυνατή μαζικότητα όλων των εκδηλώσεων και κινητοποιήσεων.
Δεύτερη ενότητα:
Ευρύτερη δυνατή ενότητα όλων των δυνάμεων που υπάρχουν και αντιστέκονται αναγνωρίζοντας το Υπαρξιακό Πρόβλημα της χώρας, και οφείλουν (θέλουν) να συμβάλουν στη δημιουργία ενός συλλογικού «Εμείς»
Ενώ εκκινούμε από την πραγματική κατάσταση της λαϊκής διαθεσιμότητας και του υπαρκτού επιπέδου συνείδησης∙ ενώ κατανοούμε την ανάγκη του Πολιτικού Αγώνα σαν μια αναβάθμιση του αυθόρμητου βασικά και εν πολλοίς ακηδεμόνευτου κινήματος (πριν 15 χρόνια του αντιμνημονιακού κινήματος, σήμερα, δηλαδή στα χρόνια 2023-2026, του κινήματος των Τεμπών), καταλαβαίνουμε ότι το όλον (ας μιλήσουμε έτσι) της λαϊκής διαθεσιμότητας δεν χωρά σε ένα μέρος του κινήματος ή κάποιου κόμματος, στο οποίο μπορεί να δοθεί μια ανάθεση, ή να δημιουργηθεί πάνω σε αυτή τη βάση. Για παράδειγμα, το αντιμνημονιακό κίνημα «απορροφήθηκε» κυρίως μέσω της ανάθεσης στον ΣΥΡΙΖΑ (από το 2012 και ύστερα) αφήνοντας πίσω προσπάθειες όπως Σπίθα, Ελλάδα κ.λπ., αφήνοντας πίσω «δραχμιστές» και άλλα «μέτωπα» που εξαγγέλθηκαν. Αλλά επίσης μέρος του ριζοσπαστισμού εκφράστηκε μέσω των ΑΝΕΛ (10%) ή της Χ.Α. (7%). Επομένως «αντιμνημόνιο» δεν ισούται ευθέως με ΣΥΡΙΖΑ-Τσίπρα. Όπως και το 62% του Δημοψηφίσματος, που σκόρπισε λόγω της ήττας και του σοκ, και δεν καταγράφηκε στις εκλογές του Σεπτεμβρίου 2015.
Το ίδιο πρέπει να σκεφθούμε για όσα γίνονται στο κίνημα των Τεμπών αλλά και ευρύτερα. Σε επίπεδο αντιστάσεων σε πλευρές του Υπαρξιακού Προβλήματος της χώρας, το κίνημα των Τεμπών είναι η πιο μεγάλη, μαζική και θεαματική πλευρά έκφρασης της λαϊκής διαθεσιμότητας. Αλλά δεν είναι η μόνη. Έχουμε κάνει λόγο για όλες τις περιβαλλοντικές κινήσεις (που σε γενικές γραμμές έχουν ακηδεμόνευτο χαρακτήρα, δεν λειτουργούν ως παρατάξεις των κομμάτων), και πρόσφατα είχαμε ένα μεγάλο αγροτικό κίνημα. Στην πρόσφατη ημερίδα που έγινε για τη συμφωνία Ε.Ε.-Mercosur με ιδιαίτερη επιτυχία, ακούστηκαν πολλά και ενδιαφέρονται, όπως ιδέες για συγκρότηση και νέα συλλογική έκφραση των αγροτών, ενώ και το ζήτημα της παραγωγικής ανασυγκρότησης τέθηκε σε πιο συγκεκριμένες βάσεις. Επίσης υπάρχει πλήθος από πρωτοβουλίες πολιτιστικού χαρακτήρα, ομάδες νέων, κινήσεις νέων εργαζομένων σε σωματεία, δημοτικές κινήσεις, συλλογικότητες αλληλεγγύης κ.λπ.
Επομένως το όλον της λαϊκής διαθεσιμότητας σε ακηδεμόνευτο, έστω χύμα ακόμα, χαρακτήρα, δεν υπάρχει μόνο στο κίνημα των Τεμπών (αφήστε που πολλοί καλοπροαίρετοι άνθρωποι δεν δέχονται καν τον όρο «κίνημα των Τεμπών», και πιθανόν να πάρουν αποστάσεις από κόμμα/κίνημα Καρυστιανού, ενώ εξίσου πιθανόν είναι πάρα πολλοί να το ψηφίσουν). Πάντως είτε ως κίνημα των Τεμπών είτε ως ξεχωριστό κόμμα που παρουσιαστεί, δεν αποτελεί το όλον, αλλά μέρος του συλλογικού «Εμείς» που χρειάζεται ο Τόπος.
Επίσης, η διατύπωση μιας συνολικής εναλλακτικής πρότασης δεν είναι διόλου εύκολη υπόθεση. Και πριν τις εκλογές του 2015 είχαμε κάνει λόγο για τον βαθμό προετοιμασίας του ΣΥΡΙΖΑ να αναλάβει την διακυβέρνηση. Ήταν ελλιπέστατος, και διαβάζονταν τελείως λάθος όλη η τότε συγκυρία. Σήμερα τα στοιχεία και η προετοιμασία του κινήματος των Τεμπών και της κας Καρυστιανού είναι ακόμα πιο πίσω, αλλά με μία διαφορά: οι καταστάσεις είναι πιο ρευστές, η «ανάθεση» σήμερα δεν περνά και μέσα από φράξιες και κυβερνητικές ποσοστώσεις (υπουργεία) όπως στον ΣΥΡΙΖΑ το 2015. Είναι πολύ ρευστή, μπορεί να πάρει οπαδικά ή μεσσιανικά, προσωποπαγή χαρακτηριστικά, και συνυπάρχουν ελλείμματα προετοιμασίας και πολιτικής πείρας.
Στη γενική εικόνα υπάρχει και η ιδιαίτερη δική μας προσπάθεια. Κυρίως με τη μορφή του Συνεδρίου για το Υπαρξιακό Πρόβλημα της χώρας, και τώρα με τη μορφή της Πανελλαδικής Δικτύωσης. Με γενικά «καλό όνομα» μετά την πείρα δύο Συνεδρίων και πολλών ημερίδων, με επαφές σε πανελλαδική κλίμακα, με σοβαρότητα και αξιοπιστία. Δείχνουμε έμπρακτα πως υπάρχει και άλλη μορφή Πολιτικής και Ηθικής. Στις συνθήκες της ρευστότητας και σύγχυσης, δεν είναι καθόλου μικρό αυτό που έχουμε κτίσει: Το «εθνικό – κοινωνικό» στην ενότητά τους, το κίνημα ως βασική και αναγκαία μορφή κι όχι ένα ακόμη κόμμα σαν τα άλλα, το συλλογικό «Εμείς» που πρέπει να οικοδομηθεί, ο ορίζοντας της «Ελλάδας που θέλουμε». Αυτά αποτελούν βασικά στοιχεία, που μας προσδίδουν μια ταυτότητα και ορατότητα.
Σήμερα είναι αναγκαία μια μεγάλη ενότητα στο όνομα της αντιμετώπισης του Υπαρξιακού Προβλήματος της χώρας και της οικοδόμησης ενός «συλλογικού Εμείς». Αυτό σημαίνει ότι δεν θεωρούμε ως όλον το κίνημα των Τεμπών, αλλά δεν αποκλείουμε τη συμβολή του, αν ανταποκριθεί σε μεγάλες ανάγκες και αιτήματα του λαού στο βηματισμό για τη «μεγάλη ενότητα» που χρειάζεται. Κρίνουμε κάθε μόρφωμα, κάθε προσπάθεια με γνώμονα αν βοηθάει, προσθέτει, σπρώχνει, συμβάλλει στη μεγάλη ενότητα, ή αποκλίνει από αυτήν, βάζει εμπόδια σε αυτήν, οδηγεί σε ήττες και απογοήτευση.
Με βάση την ανάγκη της «μεγάλης ενότητας», αυτής που μπορεί να αλλάξει συσχετισμούς και δεδομένα ώστε να στηρίξει μια αλλαγή ρότας της Ελλάδας, κρίνουμε κάθε υποκειμενική προσπάθεια, και δεν μας πιάνει καμία βιασύνη να «τρουπώσουμε» όπως-όπως σε κάποιο νέο κόμμα.
Νοητό άλμα
Συνδυάστε στο μυαλό σας τις δύο ενότητες. Μια μικρής διάρκειας, άμεσης παρέμβασης για τον μήνα που διανύουμε και τις ειδικές ανάγκες ή τα προβλήματα του κινήματος των Τεμπών. Μια ευρύτερη –πιο στρατηγική– που συνδέει και καλεί όλες τις καταστάσεις και αντιστάσεις που υπάρχουν σε μια αναγκαία ενότητα για αντιμετώπιση του Υπαρξιακού Προβλήματος της χώρας.
Αυτές οι δύο ενότητες μπορούν να γίνουν «δυναμογόνοι συντελεστές» (Δ. Γληνός) στην παρουσία και εμβέλειά μας. Απαντούν σε πραγματικές ανάγκες, είναι λογικές, ξεφεύγουν από αυτοαναφορικότητες και ανταγωνισμούς, ανοίγουν πλατιά συζήτηση, ανοίγουν δρόμους.
Η διαδρομή που ακολουθήσαμε στα 5 σημειώματα ήταν: Εκκίνηση από τον λαϊκό ριζοσπαστισμό σαν κοιτίδα μεγάλων αιτημάτων και κινητοποιήσεων στη νεοελληνική και σύγχρονη πραγματικότητα∙ εξέταση στις σχέσεις ανάμεσα στη μορφή Κίνημα και τη μορφή Κόμμα στις σύγχρονες συνθήκες (σε δύο συνέχειες)∙ τον «διαδρομισμό» στις κλασσικές και σύγχρονες μορφές του∙ και κλείνουμε σήμερα με τις δύο ενότητες πάνω στο υπάρχον επίπεδο συνείδησης και οργάνωσης της λαϊκής διαθεσιμότητας.
Μένει στο αναγνώστη να κρίνει αν «κάτι» σημαντικό και χρήσιμο ειπώθηκε, αν συμβάλαμε στον γενικό προβληματισμό και προσανατολισμό. Είμαι σίγουρος ότι θα χρειαστεί να επανέλθουμε σε αυτά τα ζητήματα, αφού όλα είναι ρευστά, ανοικτά, «παιζόμενα», και ίσως σισύφεια. Χωρίς να χάνουν όμως σε τίποτα τη σημασία και την αξία του αγώνα που πρέπει να δώσουμε!
