Το 2026 από την αρχή του έδειξε ότι μπαίνουμε σε φάση σοβαρής κλιμάκωσης των απειλών, των εκβιασμών και μιας γυμνής, γκανγκστερικής επιθετικότητας, πρωτοφανούς ακόμη και για τα μέτρα των ΗΠΑ. Σημάδια μιας τέτοιας πορείας βέβαια είχαν δοθεί ήδη από την έναρξη της προεδρίας Τραμπ πέρσι. Το 2026 όμως μπήκε με την προσπάθεια επιβολής καταιγιστικών ρυθμών. Ανοίχτηκαν μέσα σε λίγες μέρες διαδοχικά το ένα μέτωπο μετά το άλλο.
Ο κλονισμός της ηγεμονίας των ΗΠΑ ορίζει τη «νέα» τους επιθετικότητα
Η φάση Τραμπ χαρακτηρίζεται από μεγάλες αντιφάσεις, αποκαλύπτοντας τα στρατηγικά αδιέξοδα των αμερικανικών ελίτ μπροστά στην αυξανόμενη δυσκολία των ΗΠΑ να διατηρήσουν τον μονοπολικό τους έλεγχο υπό τις συνθήκες επιταχυνόμενης ανάδυσης των κοσμοκρατορικών δυνάμεων με επίκεντρο την Ευρασία (Κίνα, Ρωσία). Οι δύο τάσεις –καθοδική των ΗΠΑ/Δύσης, ανοδική των άλλων– έχουν ιστορικά χαρακτηριστικά. Δεν είναι συγκυριακές, αλλά έχουν μακρές καταβολές δεκαετιών, αλληλοσυνδέονται και οι αιτίες τους αλληλοτροφοδοτούνται. Είναι χαρακτηριστικός ο χαοτικός, χοντροκομμένος μετεωρισμός που προσωποποιείται / απλοποιείται ως «πολιτική Τραμπ», την ίδια στιγμή που πίσω της καλύπτεται το όλο και πιο δυσχερές κουμαντάρισμα των ενδορρήξεων και της ρευστότητας των συσχετισμών ισχύος ανάμεσα στις μερίδες των ελίτ που διαμορφώνουν το σχήμα της πολιτικής των ΗΠΑ σήμερα.
Από τη μια μεριά, οι ΗΠΑ δαγκώνουν σαν «πληγωμένο θηρίο» προς όλες τις κατευθύνσεις, για την αρπαγή ολόκληρων ζωνών του πλανήτη. Δεν υπάρχει κάποια δήθεν αμερικανική απόσυρση στο δυτικό ημισφαίριο, ούτε πρόκειται για κάποια υποτιθέμενη πρόθεση για μια νέα «Γιάλτα» διαμοιρασμού του πλανήτη με τους ανερχόμενους. Αντίθετα, ανοίγονται ταυτόχρονα μέτωπα: για τον έλεγχο του «δυτικού ημισφαιρίου» με αποβολή Κίνας και Ρωσίας, για τον αμερικανοσιωνιστικό έλεγχο της Μ. Ανατολής, για «αποβάσεις» στον Ινδοειρηνικό για την περικύκλωση της Κίνας. Αλλά και το ειδικό, μεγάλο μέτωπο της επιχείρησης ξεκαθαρίσματος λογαριασμών με τις ευρωπαϊκούς καπιταλισμούς για το ποιος κάνει κουμάντο εντός Δύσης. Καθώς βέβαια και κάποια γιουρούσια ανάκτησης του ελέγχου των ΗΠΑ / Δύσης στην πάντοτε «αθέατη» Αφρική. Στο (λιγότερο συζητούμενο αλλά πρωτεύουσας σημασίας) οικονομικό επίπεδο, επίσης αναπτύσσονται οι γνωστές επιθετικές «κινήσεις Τραμπ» (δασμοί και πολλά άλλα) με όλο το έκδηλο άγχος να αντιμετωπίσουν τα συσσωρευόμενα δομικά οικονομικά προβλήματα των ΗΠΑ (υπερχρέωση, υπερχρηματιστικοποίηση, τάσεις αποδολαριοποίησης κ.ά.) που πάνε να τεθούν εκτός ελέγχου. Ο χρόνος πιέζει αφόρητα, και αυτό βρίσκεται πίσω από πολλές πανικόβλητες, σπασμωδικές κινήσεις που παίζουν με τα όρια των αντοχών του παγκόσμιου συστήματος.
Από την άλλη μεριά, η εποχή Τραμπ δείχνει να κάνει κανόνα τα μοτίβα χαοτικών παλινωδιών. Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να επιβάλλουν πια τις θελήσεις τους απρόσκοπτα. Δέχονται ήττες, και αυτό ζυγίζεται και θα εξακολουθήσει να ζυγίζεται απ’ όλους. Όλο και πιο συχνά οι (δυσανάλογα) κομπαστικές αξιώσεις Τραμπ ακολουθούνται από χαοτικές και απότομες οπισθοχωρήσεις. Όλα τα παραπάνω γίνονται παράγοντας που φαίνεται να επιταχύνει διαδικασίες αντισυσπειρώσεων.
Η ροπή προς ανεξέλεγκτες κλιμακώσεις δεν αποκλείει αναζητήσεις ντιλ
Όλη η επιθετικότητα «πληγωμένου θηρίου» των ΗΠΑ (και της Δύσης) οδηγεί σε μια διαρκή ροπή προς ανεξέλεγκτες κλιμακώσεις. Ακόμη κι αν μείνουμε στην επιφάνεια των πραγμάτων, λέει πολλά η διαφορά ανάμεσα στους υστερικούς τόνους άγχους και πρωτοφανούς, απροσχημάτιστης επιθετικότητας –αν όχι και πανικού– που μεταδίδουν οι δυτικές ελίτ, και στην υπολογίσιμη «στρατηγική ψυχραιμία» που χαρακτηρίζει τις κινήσεις των ανερχόμενων (Κινέζων και Ρώσων κυρίως, αλλά και Ινδών και άλλων). Σε βαθύτερα επίπεδα υπάρχει η Δυτική εξώθηση σε ολοκληρωτικά ξεκαθαρίσματα λογαριασμών – με διαδοχικές παραβιάσεις των μέχρι πρότινος εσκαμμένων. Με διαρκείς προκλήσεις απέναντι σε Ρωσία και Κίνα, ακόμη και με τα άμεσα αμερικάνικα πλήγματα στο Ιράν, κάτι που για δεκαετίες οι ίδιοι το θεωρούσαν απαγορευτικά αποσταθεροποιητικό. Και ακόμη δομικότερα, υπάρχει η στροφή στην «πολεμική οικονομία» σαν επιχείρηση φυγής από τη δομική, συστημική κρίση.
Παρά το γεγονός ότι Δύση και ανερχόμενες κοσμοκρατορικές δυνάμεις δεν είναι ένα και το αυτό –οι δεύτερες έχουν τις περίπλοκες συνέχειες και ασυνέχειές τους με ολόκληρη την ιστορική διαδρομή του 20ού αιώνα για την κοινωνική χειραφέτηση και την αποσύμπλεξη της παγκόσμιας περιφέρειας από τον Δυτικό ιμπεριαλισμό– σήμερα το παγκόσμιο τοπίο κυριαρχείται από μια γραμμή σύγκρουσης «μεγάλων δυνάμεων». Που συνοδεύεται τόσο από τη ροπή προς τον πόλεμο όσο και από τα πιο χοντροκομμένα ντιλ διευθετήσεων και διαμοιρασμού των πλουτοπαραγωγικών πηγών και των «οικοπέδων» του πλανήτη. Τι συζητιέται ακριβώς ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ρωσία για παράδειγμα για την Αρκτική, ή για μπίζνες στην Ουκρανία ή για άλλα μοιράσματα στη Μ. Ανατολή και αλλού, παραμένει μυστικό. Αλλά οι ενδείξεις για επιχειρηματικές συνεννοήσεις προκύπτουν σαφέστατες με βάση την πολιτική που ακολουθούν όλες οι πλευρές.
Η Ευρώπη ως πεδίο βολής και «πολεμικής οικονομίας»
Ανεξάρτητα από την έκβαση του πολέμου στην Ουκρανία, ο εγκλωβισμός των ευρωπαϊκών κοινωνιών / λαών / χωρών σε γραμμή στρατοπέδευσης όπου όλα (οι πιο ζωτικές ανθρώπινες ανάγκες και χειραφετητικές αξιώσεις) συνθλίβονται για να χωρέσουν στον «ρεαλισμό» (!) που αναγνωρίζει μόνο αντιπαραθέσεις «μεγάλων δυνάμεων», σημαίνει ταυτόχρονα τη μετατροπή του ευρωπαϊκού χώρου σε χώρο διαρκών πολεμικών συγκρούσεων και το άνοιγμα λεωφόρων για τους οδοστρωτήρες των γνωστών μεγάλων αναδιαρθρώσεων (ψηφιακών, αγροτοδιατροφικών, ενεργειακών – μαζί «πράσινων», ανθρακικών και πυρηνικών), τώρα κυρίως μέσω της στροφής στην «πολεμική οικονομία».
Οι διαδικασίες βέβαια που σκιαγραφούμε εδώ (αναγκαστικά σε πάρα πολύ αδρές γραμμές) είναι εξαιρετικά σύνθετες, αλλά ακόμη και έτσι το ουσιαστικό προκύπτει με σαφήνεια. Είναι η ανάγκη για μια μεγάλη μετάθεση της «γραμμής των αντιθέσεων». Από την τωρινή υπαγωγή τους σ’ ένα σχήμα που κυριαρχείται από τις στρατοπεδεύσεις ανάμεσα σε κοσμοκρατορικές δυνάμεις, σε μια κατάσταση όπου στην εικόνα θα εμφανίζονται και θα διεκδικούν αυξημένο ρόλο τα πεδία αντιπαράθεσης των κοινωνικών λαϊκών πλειοψηφιών προς όσα «διαρθωτικά», «πολεμικά» και ακραία αντιδημοκρατικά-δικτατορικά προωθούνται από τις ελίτ. Και επειδή σήμερα οι όροι για κάτι τέτοιο είναι ασθενείς –αν και ακούγεται ήδη η βοή της κοινωνικής δυσφορίας και μιας πρωτοφανούς αποξένωσης από τα πολιτικά συστήματα– υπάρχει διπλός λόγος να σκεφτόμαστε και να δρούμε ξεκινώντας απ’ αυτή την ανάγκη. Να πολλαπλασιάζονται, να αλληλοσυνδέονται, και όσο είναι δυνατόν να καθολικεύονται τα τέτοια πεδία κοινωνικής αντίθεσης.
Κάτι ακόμη υποστηρικτικό των παραπάνω. Το ενδιαφέρον μας πρέπει να περιλαμβάνει την τεράστια κοινωνική κρίση μέσα στα Δυτικά μητροπολιτικά κέντρα (την πρωτοφανή κρίση στις ΗΠΑ και στις ευρωπαϊκές μεγάλες χώρες) και τις δυναμικές που αυτή γεννά. Πολλά για το πώς θα διαμορφωθούν τα μέτωπα «εχθρών και φίλων» θα κριθούν εκεί – πολύ μακριά από την παγίδευση της σκέψης μπροστά στα βεληνεκή και τις υπερηχητικότητες των κάθε λογής όπλων που πέφτουν ένθεν κακείθεν στα κεφάλια μας.
Συνθλίβονται οι μικρότερες χώρες και οι λαοί
Να δοκιμάσουμε να σκεφτούμε με αφορμή το σύνθετο Ιράν και τα όσα εξελίσσονται στο εσωτερικό του και γύρω του. Μια διάσταση είναι οι μεγάλες εκδηλώσεις κοινωνικής διαμαρτυρίας. Που βρίσκουν απέναντί τους τη σκληρότατη καταστολή του καθεστώτος. Μέσα τους συνυπάρχουν η ασφυκτική οικονομική πίεση που δέχεται η κοινωνική πλειοψηφία κάτω από τον συνεχή στραγγαλισμό των δυτικών εμπάργκο, τα αιτήματα κοινωνικής χειραφέτησης και ελευθερίας μεγάλων τμημάτων της νεολαίας, αλλά και το σήκωμα της κεφαλής των κοινωνικών κύκλων που έχουν τα συμφέροντά τους δεμένα με τη Δύση και την επιστροφή στο προηγούμενο ακραία αυταρχικό, δυτικόδουλο σαχικό καθεστώς. Και βέβαια οι πρωτοφανείς μέθοδοι προβοκάτσιας και «υβριδικού πολέμου» που μετέρχεται ο σιωνισμός και οι υπηρεσίες των ΗΠΑ (αλλά της «Ευρώπης») παντού και μέσα στο Ιράν. Από την άλλη το καθεστώς της «Ισλαμικής Δημοκρατίας» αρθρώνει γύρω του μια ισχυρή βάση κοινωνικής υποστήριξης μέσα από μια βαριά ιστορική διαδρομή επιτυχούς εξασφάλισης της αυτονομίας / ανεξαρτησίας / κυριαρχίας της χώρας απέναντι στο διαρκή πόλεμο φθοράς που έχει δεχθεί από τη Δύση.
Παρ’ όλες τις τεράστιες διαφορές που έχει η ιδιοσυστασία κάθε λαού και χώρας, αυτό το μοτίβο έχει μεγάλη επαναληψιμότητα μέσα στην ιστορική εποχή που ζούμε. Εγχειρήματα κυριαρχίας, επιδίωξης ανεξαρτησίας και αποσύμπλεξης από την επιβολή των ΗΠΑ και της Δύσης που αντιστέκονται αλλά και σκληραίνουν / στομώνουν / φθείρονται / διαφθείρονται, και ενίοτε εκφυλίζονται και συμβιβάζονται ή πέφτουν κάτω από τον συνδυασμό κάθε είδους πολέμου που τους εξαπολύεται. Από τις «θορυβώδεις» στρατιωτικές επεμβάσεις μέχρι τους ολέθριους «σιωπηρούς» πολέμους μέσω των αποκλεισμών και των εμπάργκο.
Για να σκεφτούμε σήμερα σοβαρά για τη δημοκρατία και την κοινωνική χειραφέτηση των μικρότερων χωρών και των λαών της παγκόσμιας περιφέρειας, έξω από τα αδιέξοδα μιας συμψηφιστικής, απολογητικής λογικής του τύπου «ναι μεν καταπίεση αλλά υπάρχουν και επιτεύγματα οικονομικής και ανεξαρτησιακής φύσης» απέναντι σε μια Δύση που έχει το θράσος να «σηκώνει τη σημαία της ελευθερίας» (!) (και μάλιστα τώρα ταυτόχρονα να λέει απροκάλυπτα ότι στο μυαλό της έχει μόνο το πετρέλαιο και τα οικόπεδα), πρέπει να καταλάβουμε τη σημασία της επιδίωξης ανεξαρτησίας-κυριαρχίας ως προαπαιτούμενου όρου.
Τα παραπάνω μας οδηγούν στην αφετηριακότητα της απαίτησης να «πάρουν τα κακοποιά χέρια τους» από τους μικρότερους λαούς και τις χώρες οι ιμπεριαλιστές των ΗΠΑ και της Δύσης. Ώστε να εξασφαλιστεί ο χώρος για την εκδίπλωση και την άνθηση των δυνατοτήτων εθνικής και κοινωνικής απελευθέρωσης του κάθε λαού. Ελεύθεροι λαοί υπάρχουν μόνο σε ελεύθερες και ανεξάρτητες χώρες.
***
Και επειδή η επίθεση των ΗΠΑ σήμερα ενάντια στη Βενεζουέλα ή στο Ιράν ή στη Γροιλανδία, ή όπου αλλού αύριο, δεν είναι «καθόλου κάπου μακριά», αλλά ακόμη και μόνο οι επιχειρούμενοι καταιγιστικοί του τόνοι στοχεύουν όλους μας, και την παράλυση του φρονήματός μας, η οικοδόμηση μιας στάσης εναντίωσης στην γκανγκστερική πολιτική τους οφείλει να είναι σταθερή μας μέριμνα.
