Μια σειρά από βαρύνουσες εξελίξεις, ενεργοποιώντας μεγάλες τεκτονικές μετατοπίσεις σε όλο το πλέγμα των διεθνών σχέσεων, προϊδεάζουν για τις αδρές γραμμές και τις μεγάλες αστάθειες μιας «νέας εποχής» στο παγκόσμιο σύστημα. Επί του παρόντος, η βεβαιότητα αφορά περισσότερο αυτό που κλείνει και πολύ λιγότερο το «νέο» που γεννιέται.
Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο δοκιμάζονται τα όρια και οι αντοχές όλων των μεγάλων παικτών. Απ’ όλες τις πλευρές εμφανίζονται σχετικά σημάδια. Στη Δύση (ΗΠΑ, Ευρώπη, Ιαπωνία) με ιδιαίτερη ένταση, αλλά και στους ανερχόμενους, αν και αρκετά πιο υπόκωφα (οι πρόσφατες εκκαθαρίσεις στα ανώτατα κλιμάκια της στρατιωτικής ηγεσίας της Κίνας, για παράδειγμα, αν και παραμένουν εν πολλοίς αδιευκρίνιστης αιτιολογίας, δεν μπορούν να είναι άσχετες με δομικά προβλήματα / αντιθέσεις ή και με πιθανές πιεστικές ανάγκες για σημαντικές πολιτικές μετατοπίσεις και στροφές της κινεζικής πλευράς).
Όμως η «Ευρώπη» –τόσο το ευρωενωσιακό οικοδόμημα όσο και οι ξεχωριστές ευρωπαϊκές χώρες / συνιστώσες του Δυτικού συστήματος– είναι ο κρίκος του διεθνούς συστήματος που βρίσκεται αντιμέτωπος με την πιο βαθιά δομική κρίση αυτή την περίοδο. Η συνοχή του, οι εσωτερικές του ισορροπίες και ακόμη περισσότερο οι προοπτικές του τελούν υπό αυξανόμενη πίεση. Ακόμη και παραμένοντας μόνο στα τρία πιο πρόσφατα μέτωπα που δίνουν ισχυρούς κραδασμούς –την αμερικάνικη αξίωση αρπαγής της Γροιλανδίας, τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία και το λεγόμενο «Συμβούλιο Ειρήνης» που επιδιώκει να στήσει ο Τραμπ– τα μηνύματα προκύπτουν παραπάνω από αποκαλυπτικά για το μέγεθος και την ένταση των συγκρούσεων ανάμεσα στις ΗΠΑ (υπό την ηγεσία Τραμπ) και τους Ευρωπαίους. Έτσι οδηγούν στο να γίνεται δημόσια λόγος ακόμα και για διάλυση του ΝΑΤΟ και για τεράστια δομικά αδιέξοδα της Ε.Ε.
Γκανγκστερισμοί ΗΠΑ, αδυναμία Ευρώπης: Αγγίζονται όρια δυνατοτήτων και των δύο
Η τρέχουσα διοίκηση Τραμπ από την έναρξή της έχει ανοίξει ένα μέτωπο αυξανόμενης επιθετικότητας κατά των ευρωπαϊκών συνιστωσών του Δυτικού στρατοπέδου, και το τροφοδοτεί με νέα μέσα πίεσης (κύματα δασμών ως μέσο επιβολής «διά πάσα χρήση», Γροιλανδία κ.ά.). Στόχος της είναι η βίαιη ανακατανομή των ιεραρχιών εντός Δύσης, το δραστικό κόντεμα και η υπαγωγή των ευρωπαϊκών κέντρων ισχύος. Βεβαίως η δυναμική των εξελίξεων δεν εξηγείται χωρίς να μπει στην εικόνα και η πρωτοφανής αδυναμία που παρουσιάζουν σήμερα οι ευρωπαϊκές ελίτ, ως σωρευτικό αποτέλεσμα της ιστορικής, οργανικής τους στοίχισης πίσω από την Ουάσινγκτον.
Όμως ούτε οι ΗΠΑ διαθέτουν πλέον απόλυτη δυνατότητα επιβολής, ούτε οι παγκοσμιοποιητικές, ευρωατλαντικές ελίτ (που μαζί τους άλλωστε συνασπίζονται ισχυρές μερίδες βαθιών κέντρων ισχύος των ΗΠΑ) στερούνται υπολογίσιμων μέσων ικανών να παρεμβάλλουν προσκόμματα και να ακυρώνουν σχεδιασμούς της αμερικανικής διοίκησης. Αυτό το τελευταίο ισχύει σε σημαντικό βαθμό σχετικά με τους σχεδιασμούς Τραμπ γύρω από το ουκρανικό. Έτσι η πορεία που προκύπτει είναι τεθλασμένη, και η κατάσταση που διαμορφώνεται στις διατλαντικές σχέσεις δοκιμάζει τις αντοχές και τα όρια και των δύο πλευρών του Ατλαντικού. Ας δούμε όψεις της κατάστασης μέσα από κάποιες «ψηφίδες» ενδεικτικές των τάσεων της παρούσας στιγμής:
► Για τα αγγιζόμενα όρια και αντοχές ένθεν κακείθεν του Ατλαντικού
Οι χωρίς προηγούμενο πρόσφατες δηλώσεις του Βέλγου πρωθυπουργού στο Νταβός, με αποδέκτη τον Τραμπ, είναι σημείο των καιρών: «Υπήρξαμε υποχωρητικοί και στους δασμούς και στην ανάληψη του κόστους του ουκρανικού και σε όλα. Αλλά είναι ένα πράγμα να είσαι ευτυχής υποτακτικός, και άλλο να είσαι εξαθλιωμένος σκλάβος. Εάν υπερβείς αυτή τη γραμμή [δηλ. για την άμεση προσάρτηση της Γροιλανδίας] θα είναι το τέλος 80 ετών Ατλαντισμού».
Αυτή η ρητορική βέβαια είναι σε πλήρη αντίστιξη προς τη συνολική επισήμως επικρατούσα στάση υποτέλειας των ευρωπαϊκών ελίτ απέναντι «στο αφεντικό» των ΗΠΑ. Αλλά και μόνο ότι τέτοια σήματα πληθαίνουν τελευταία, παράλληλα με αναφορές σε οικονομικά ή και άλλα αντίμετρα (τελευταίας καταφυγής) που θα μπορούσαν να πιέσουν τις ΗΠΑ (ρισκάροντας και τον γενικότερο κλονισμό του Δυτικού συστήματος), είναι σημάδι ότι έχουν ξεπεραστεί όρια οικονομικών και πολιτικών αντοχών και ότι αυξάνονται οι πάσης φύσεως φυγόκεντρες τάσεις αγχώδους αναζήτησης διεξόδων.
Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, σε όρια και αντοχές που δοκιμάζονται παραπέμπει επίσης η όλο και συχνότερη χρήση του όρου TACO (Trump Always Chickens Out – Ο Τραμπ πάντοτε βάζει την ουρά στα σκέλια) προκειμένου να εκτιμηθούν ακόμη και από συστημικούς, θεσμικούς κύκλους, τα απανωτά «μπρος-πίσω» του προέδρου των ΗΠΑ.
► Το ουκρανικό γεννά ντόμινο νέων αντιθέσεων και αδιεξόδων
Η χρηματοδότηση του πολέμου στην Ουκρανία από την Ε.Ε. προσκρούει σε αδιέξοδα. Τα 90 δισ. που δηλωνόταν πριν λίγο ότι είχαν εξασφαλιστεί, τώρα δεν φαίνονται διαθέσιμα (!). Το ίδιο και η συνέχιση του εφοδιασμού της Ουκρανίας με όπλα, που φέρνει στην επιφάνεια τη σημαντική απομείωση των αποθεμάτων όλων των ΝΑΤΟϊκών πλευρών (μαζί και των ΗΠΑ), αλλά και τους εντεινόμενους αγγλογαλλικούς και γαλλογερμανικούς ανταγωνισμούς για το «ποιοι θα πάρουν τις δουλειές». Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, οι ευρωενωσιακοί σχεδιασμοί για «πολεμική οικονομία» και άλλες συναφείς κινήσεις μεγάλων αναδιαρθρώσεων (ενεργειακών και λοιπών) ενισχύουν τις ρηγματώσεις και τις ζώνες εντός Ε.Ε. (Γερμανία-Ιταλία, Πολωνία-Βαλτικές υπό βρετανική σκέπη και στενή αμερικανική πρόσδεση, αβέβαιη γαλλοϊσπανική προσέγγιση σε στρατιωτικά πρότζεκτ κ.ά.). Δοκιμάζοντας ιδιαίτερα και την πάγια θεμελίωση του ευρωενωσιακού οικοδομήματος πάνω στη συνοχή του γαλλογερμανικού άξονα. Τα αδιέξοδα για τον ευρωατλαντισμό από την πορεία του πολέμου πολλαπλασιάζονται, σε σημείο ώστε να εμφανίζονται κάποιες πρώτες φωνές (γερμανικές τελευταία, αλλά και γαλλικές λίγο πριν) που κάνουν λόγο ακόμη και για την ανάγκη κάποιου τύπου συνεννόησης με τη Μόσχα – την ίδια στιγμή που η επιθετικότητα των Ευρωπαίων απέναντι στη Ρωσία παραμένει σε παροξυσμό.
► Η επικύρωση, στη δεδομένη συγκυρία, της απόφασης για πλήρη διακοπή της ευρωπαϊκής προμήθειας αερίου από τη Ρωσία μέχρι το φθινόπωρο του 2027 (!), που προωθεί η διοίκηση της Φον Ντερ Λάιεν
Αυτή καθαυτή, όσο και οι μεθοδεύσεις που τη συνόδευσαν προκειμένου να βραχυκυκλωθούν οι αντιδράσεις Ουγγαρίας και Σλοβακίας, δίνουν ίσως το αντιπροσωπευτικότερο μέτρο του βαθμού πρόσδεσης των ευρωενωσιακών ελίτ στις ΗΠΑ (με επίκεντρο μάλιστα την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από το αμερικανικό LNG). Πρόκειται για συνθήκη ικανή να προδιαγράψει εν τέλει μια τροχιά σύνθλιψης της Ε.Ε. ανάμεσα σε ΗΠΑ και ανερχόμενους.
Ε.Ε. και Βρετανία σε αγωνιώδεις αναζητήσεις διεξόδων παρά τις πιέσεις ΗΠΑ
Η πρόσφατη συμφωνία Ε.Ε.-Ινδίας, οικονομικού περιεχομένου πρωτοφανούς ύψους και εύρους, που δηλώνεται ότι αφορά επιπλέον και θέματα ασφαλείας, είναι κι αυτή σημείο των καιρών. Το ίδιο, κατ’ αναλογία, και η εσπευσμένη οικονομική στροφή της Βρετανίας προς στενότερες σχέσεις με την Κίνα, που επισημοποιήθηκε με την επίσκεψη του Βρετανού πρωθυπουργού στο Πεκίνο.
Η Ινδία –ως κατ’ εξοχήν ενδιάμεση (ανάμεσα σε Δύση και Ανατολή / Νότο) μεγάλη δύναμη– παίζει τον δικό της σημαίνοντα όσο και αμφίσημο / υβριδικό ρόλο στις σημαντικές τεκτονικές μεταποπίσεις δημιουργίας νέων «συμμαχιών» / αξόνων / αντισυσπειρώσεων που εκδηλώνονται μέσα στο διεθνές σύστημα. Ενώ, από την άλλη μεριά, αποκτά βαρύνουσα σημασία ότι τόσο η Ε.Ε. όσο και η Βρετανία υποχρεώνονται σε εντυπωσιακές στροφές πολιτικής προς αναζήτηση διεξόδων, και μάλιστα παρά τις αμερικανικές απειλές για τις «απαράδεκτες σχέσεις των Ευρωπαίων μ’ αυτούς που συνεργάζονται με τον Πούτιν» (!).
Όλα τα παραπάνω είναι χαρακτηριστικά δείγματα της διευρυνόμενης τάσης αναζήτησης αντιστηριγμάτων και αντισυσπειρώσεων σε παγκόσμια κλίμακα, μπροστά στην ανεξέλεγκτη επιθετικότητα των ΗΠΑ «απέναντι σε όλους». Την ίδια στιγμή πάντως, η εικόνα είναι γεμάτη με αντιφάσεις. Οι πρόσφατες συμφωνίες της Ε.Ε. με τη Mercosur και με την Ινδία, επιτείνουν τις ανισότητες εντός της. Τόσο ανάμεσα στις διάφορες ευρωπαϊκές δυνάμεις (Γερμανία έναντι Γαλλίας και χωρών του ευρωπαϊκού Νότου), όσο και σε βάρος των πλατιών λαϊκών στρωμάτων, που πληρώνουν βαρύ κόστος.
