Σε μια χρονική συγκυρία όπου ο πρωτογενής τομέας στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στην Ελλάδα βρίσκεται σε αναβρασμό, η ημερίδα της Πανελλαδικής Δικτύωσης για το Υπαρξιακό Πρόβλημα της Χώρας φώτισε τις θεατές και αθέατες πτυχές της συμφωνίας Ε.Ε.-Mercosur. Μέσα σε ένα κλίμα έντονης ανησυχίας, αναδείχθηκε ότι η συμφωνία αυτή, που ξεκίνησε τη δεκαετία του ‘90 και οδεύει πλέον προς οριστική κύρωση, δεν αποτελεί απλώς μια εμπορική πράξη, αλλά μια δομική απειλή για την αγροτική παραγωγή.
Οι ομιλητές υπογράμμισαν ότι η απελευθέρωση των αγορών με χώρες όπως η Βραζιλία και η Αργεντινή γίνεται με όρους «άνισου ανταγωνισμού», θυσιάζοντας την ευρωπαϊκή γεωργία στον βωμό των εξαγωγών βιομηχανικών προϊόντων του Βορρά. Η ημερίδα κατέδειξε ότι ο Έλληνας παραγωγός, ήδη επιβαρυμένος από το υψηλό κόστος παραγωγής και τη δημογραφική γήρανση, καλείται να ανταγωνιστεί προϊόντα με μηδαμινά περιβαλλοντικά και υγειονομικά πρότυπα. Το διακύβευμα δεν αφορά μόνο το εισόδημα των αγροτών, αλλά την ίδια τη διατροφική κυριαρχία και την ασφάλεια των καταναλωτών. Σε μια Ευρώπη που ευαγγελίζεται την «Πράσινη Μετάβαση», η εισαγωγή προϊόντων από αποψιλωμένα δάση του Αμαζονίου συνιστά μια κραυγαλέα υποκρισία που απαιτεί άμεση πολιτική και κοινωνική παρέμβαση.
Δημήτρης Κοδέλας (Γεωπόνος): Η Γεωργία ως τμήμα του Υπαρξιακού Προβλήματος
Ο γεωπόνος Δημήτρης Κοδέλας τοποθετήθηκε στη συζήτηση για τη συμφωνία Ε.Ε.-Mercosur θέτοντας το ζήτημα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, συνδέοντάς το άμεσα με το «υπαρξιακό πρόβλημα» του πρωτογενούς τομέα στην Ελλάδα. Όπως τόνισε, η συμφωνία έρχεται σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία η ελληνική γεωργία βρίσκεται ήδη σε κατάσταση οριακής συρρίκνωσης, με τάσεις εγκατάλειψης, γήρανση του αγροτικού πληθυσμού και σοβαρά προβλήματα διατροφικής επάρκειας.
Ο κ. Κοδέλας υπογράμμισε ότι η Mercosur δεν αποτελεί απλώς ένα επιπλέον πλήγμα, αλλά λειτουργεί σωρευτικά με μια σειρά ευρωπαϊκών πολιτικών που, όπως είπε, «ανοίγουν την αγροτική αγορά χωρίς προστασία», ενώ ταυτόχρονα επιβάλλουν αυστηρούς κανόνες στους Ευρωπαίους παραγωγούς. Αναφέρθηκε εκτενώς στην υποβάθμιση της ποιότητας των εισαγόμενων τροφίμων, κάνοντας λόγο για εκτεταμένη χρήση μεταλλαγμένων, αυξητικών ορμονών και φυτοφαρμάκων που δεν επιτρέπονται στην ΕΕ.
Ιδιαίτερα αιχμηρός υπήρξε απέναντι στη στάση της ελληνικής κυβέρνησης, την οποία χαρακτήρισε προκλητικά παθητική, τονίζοντας ότι η χώρα δεν αξιοποίησε τη δυνατότητα μπλοκαρίσματος της συμφωνίας. Για τον ίδιο, το ζήτημα δεν αφορά μόνο τους αγρότες, αλλά συνολικά την κοινωνία, καθώς «η τροφή χάνει τον κοινωνικό της χαρακτήρα και μετατρέπεται σε εμπόρευμα».
Γιώργος Μπάλιας (αν. καθηγητής Χαροκοπείου): Οι νομικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις της συμφωνίας
Ο αναπληρωτής καθηγητής Γεωγραφίας και δικηγόρος Γεώργιος Μπάλιας επικεντρώθηκε στις νομικές και περιβαλλοντικές πτυχές της συμφωνίας Ε.Ε.–Mercosur, αναδεικνύοντας τις θεσμικές αντιφάσεις που τη χαρακτηρίζουν. Όπως εξήγησε, η συμφωνία περιλαμβάνει εκτεταμένες αναφορές στη βιώσιμη ανάπτυξη, την προστασία του περιβάλλοντος και την εφαρμογή της Συμφωνίας του Παρισιού, ωστόσο αυτές οι δεσμεύσεις παραμένουν ουσιαστικά μη δεσμευτικές.
Ο κ. Μπάλιας τόνισε ότι το σχετικό κεφάλαιο για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη δεν συνοδεύεται από μηχανισμούς κυρώσεων, αλλά περιορίζεται σε διαβουλεύσεις και ομάδες εμπειρογνωμόνων χωρίς πραγματική εξουσία. Αντίθετα, οι ρυθμίσεις για την απελευθέρωση του εμπορίου είναι πλήρως εκτελεστές, γεγονός που –όπως είπε– καθιστά το περιβάλλον «νομικά υποταγμένο στο εμπόριο».
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον λεγόμενο μηχανισμό εξισορρόπησης, προειδοποιώντας ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αμφισβητηθούν ευρωπαϊκά περιβαλλοντικά μέτρα, εφόσον θεωρηθούν εμπόδιο στο εμπόριο. Καταλήγοντας, υποστήριξε ότι το πραγματικό πεδίο άσκησης περιβαλλοντικής πολιτικής βρίσκεται πλέον στα σύνορα, μέσω ενισχυμένων τελωνειακών ελέγχων και αυστηρής ιχνηλασιμότητας των εισαγόμενων προϊόντων.
Βάιος Γκανής (πρόεδρος Αγροτικού Συλλόγου Βόρειας Φθιώτιδας): Η πρωτογενής παραγωγή σε συμπληγάδες
Ο πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Βόρειας Φθιώτιδας, κ. Γκανής μίλησε από τη σκοπιά του ανθρώπου της παραγωγής, μεταφέροντας την εμπειρία της καθημερινότητας στον αγροτικό χώρο και τις επιπτώσεις που, όπως είπε, θα έχει η συμφωνία Ε.Ε.–Mercosur σε έναν ήδη αποδυναμωμένο πρωτογενή τομέα. Τόνισε ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο ευρωπαϊκό, αλλά ξεκινά από την απουσία εθνικής αγροτικής πολιτικής και σταθερών κανόνων στην αγορά.
Ο κ. Γκανής υπογράμμισε πως οι Έλληνες αγρότες καλούνται να ανταγωνιστούν προϊόντα που παράγονται με εντελώς διαφορετικούς όρους κόστους και εργασίας, γεγονός που καθιστά τον ανταγωνισμό άνισο και καταστροφικό. Έφερε συγκεκριμένα παραδείγματα από την ύπαιθρο, περιγράφοντας χωριά που ερημώνουν, με πληθυσμό γερασμένο και νέους που δεν επιστρέφουν στη γη, καθώς η αγροτική δραστηριότητα δεν προσφέρει πλέον προοπτική επιβίωσης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στην ανάγκη συλλογικής οργάνωσης των αγροτών, ανακοινώνοντας την πρόθεση δημιουργίας ενός ανεξάρτητου συνδικαλιστικού οργάνου χωρίς κομματικές εξαρτήσεις. Όπως σημείωσε, μόνο μέσα από οργανωμένη και ενιαία φωνή μπορεί ο αγροτικός κόσμος να αντισταθεί σε πολιτικές που, όπως η Mercosur, απειλούν να ολοκληρώσουν την αποδιάρθρωση της ελληνικής υπαίθρου.
Αθανάσιος Σαρόπουλος (πρόεδρος Παραρτήματος Κεντρικής Μακεδονίας ΓΕΩΤ.Ε.Ε.): Χρειαζόμαστε εθνικό σχέδιο
Ο Αθανάσιος Σαρόπουλος εστίασε στις άμεσες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες που μπορεί να έχει η συμφωνία Ε.Ε.–Mercosur στον πρωτογενή τομέα, δίνοντας έμφαση στις δεσμευτικές ποσοστώσεις εισαγωγών που προβλέπει. Όπως υπογράμμισε, η συμφωνία δεν αφορά απλώς τη μείωση δασμών, αλλά επιβάλλει συγκεκριμένες υποχρεώσεις αγοράς αγροτικών προϊόντων από τις χώρες της Mercosur, γεγονός που απειλεί ευθέως την εγχώρια παραγωγή.
Ο κ. Σαρόπουλος τόνισε ότι η Ελλάδα και άλλες ευρωπαϊκές χώρες δεν υστερούν σε δυνατότητες, αλλά σε εθνική στρατηγική, σημειώνοντας πως χώρες εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν καταφέρει να προστατεύσουν την παραγωγή τους μέσα από συνεκτικές πολιτικές επιλογές. Παράλληλα, κάλεσε τους πολίτες να ενημερωθούν και να στηρίξουν συνειδητά την εγχώρια παραγωγή, υπογραμμίζοντας ότι η ευθύνη δεν βαραίνει μόνο τις κυβερνήσεις αλλά και την κοινωνία.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό ήταν το παράδειγμα που έφερε για τη μελισσοκομία, επισημαίνοντας ότι οι εισαγωγές φθηνού μελιού από τη Mercosur μπορούν να οδηγήσουν σε αφανισμό έναν ολόκληρο κλάδο, με σοβαρές επιπτώσεις και στο οικοσύστημα. Όπως προειδοποίησε, χωρίς παραγωγούς «σβήνουν» όχι μόνο επαγγέλματα αλλά και κρίσιμες λειτουργίες της αγροτικής ζωής.
Θωμάς Μόσχος (τεχνικός σύμβουλος του Συνδέσμου Ελληνικής Κτηνοτροφίας): Να ακουστεί η φωνή των ανθρώπων που παράγουν
Ο Θωμάς Μόσχος τοποθετήθηκε δίνοντας έμφαση όχι τόσο στην ανάλυση της ίδιας της συμφωνίας ΕΕ–Mercosur, όσο στο τι καλείται να κάνει η ελληνική κοινωνία από εδώ και πέρα. Όπως σημείωσε, μετά τις τοποθετήσεις των προηγούμενων ομιλητών, το περιεχόμενο και οι επιπτώσεις της συμφωνίας είναι πλέον σαφείς, με το κρίσιμο ερώτημα να αφορά τις επόμενες κινήσεις.
Ο κ. Μόσχος ανέδειξε τα σοβαρά θεσμικά προβλήματα που, όπως είπε, παραμένουν άλυτα στον αγροδιατροφικό τομέα, υπογραμμίζοντας ότι η ευθύνη δεν βαραίνει μόνο την πολιτεία αλλά και την κοινωνία συνολικά. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον ρόλο των καταναλωτών, τονίζοντας ότι οι επιλογές τους στην αγορά τροφίμων επηρεάζουν άμεσα τη βιωσιμότητα της εγχώριας παραγωγής.
Στο ευρύτερο πλαίσιο, συνέδεσε τη Mercosur με μια γενικότερη τάση παγκόσμιας διακυβέρνησης και απομάκρυνσης των κοινωνιών από τον έλεγχο της παραγωγής και της τροφής. Όπως επεσήμανε, η εξέλιξη αυτή οδηγεί σε μια δυστοπική πραγματικότητα, όπου οι πολίτες χάνουν σταδιακά τη δυνατότητα παρέμβασης και αυτοκαθορισμού. Καταλήγοντας, κάλεσε σε συλλογική ευθύνη και ενεργή στάση, υπογραμμίζοντας ότι χωρίς κοινωνική συμμετοχή καμία πολιτική αλλαγή δεν μπορεί να έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Βασίλης Λύκος (Δρ. Ολοκληρωμένης Περιβαλλοντικής Διαχείρισης): Η Γεωπολιτική της Τροφής
Ο Βασίλης Λύκος προσέγγισε τη συμφωνία Ε.Ε.–Mercosur από μια ευρύτερη πολιτική και γεωστρατηγική σκοπιά, συνδέοντάς την με τις διεθνείς ανακατατάξεις και τη μετάβαση σε έναν νέο, πολυπολικό κόσμο. Όπως ανέφερε, οι εμπορικές συμφωνίες αυτού του τύπου δεν μπορούν να ιδωθούν αποσπασματικά, αλλά εντάσσονται σε μια συνολική διαδικασία παγκοσμιοποίησης που επηρεάζει άμεσα την αγροτική παραγωγή, την οικονομία και την κοινωνική συνοχή.
Ο κ. Λύκος υπογράμμισε ότι η άρση δασμών και η απελευθέρωση των αγορών ευνοούν συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα, ενώ αποδυναμώνουν τα έθνη-κράτη και την ικανότητά τους να χαράσσουν αυτόνομες πολιτικές. Στο πλαίσιο αυτό, προειδοποίησε ότι η Mercosur, σε συνδυασμό με αντίστοιχες συμφωνίες που βρίσκονται σε εξέλιξη, επιταχύνει την αποξένωση των κοινωνιών από τον έλεγχο της παραγωγής και της τροφής. Με βαση τα παραπάνω, ο κ Λύκος προειδοποίησε πως .«Η Ελλάδα προορίζεται να γίνει ένας “διάδρομος” αγωγών και υπηρεσιών, χάνοντας την παραγωγική της βάση και τη δυνατότητα να ορίζει τη μοίρα της».
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη δημοκρατική διάσταση του ζητήματος, τονίζοντας ότι οι πολίτες οφείλουν να ανακτήσουν ενεργό ρόλο και να αντιληφθούν πως οι πολιτικοί θεσμοί λειτουργούν ως διαχειριστές της λαϊκής εντολής. Όπως σημείωσε, η εξέλιξη αυτή δεν είναι αναπόφευκτη, αλλά εξαρτάται από τη στάση και τη συμμετοχή της ίδιας της κοινωνίας.
Παρεμβάσεις
Στη συζήτηση παρενέβησαν και αρκετοί συμμετέχοντες από το ακροατήριο, προσθέτοντας βιωματικές και πολιτικές διαστάσεις στον προβληματισμό. Ο Βασίλης Μαυροσκάς, αγρότης, περιέγραψε την ασφυκτική πίεση που βιώνουν οι παραγωγοί, επισημαίνοντας ότι οι συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου μετατρέπουν την αγροτική εργασία σε δραστηριότητα χωρίς προοπτική επιβίωσης. Ο δημοσιογράφος Αλέξανδρος Τσίγκος υπογράμμισε ότι η Mercosur δεν αποτελεί μεμονωμένη επιλογή, αλλά μέρος μιας αλυσίδας διεθνών συμφωνιών που πλήττουν συνολικά την εργασία και τη δημοκρατία. Στο ίδιο πλαίσιο, η δημοσιογράφος Μαρία Δεναξά ανέδειξε τον ρόλο των πολυεθνικών και των μηχανισμών παγκόσμιας διακυβέρνησης στη διαμόρφωση αυτών των πολιτικών.
Η κτηνίατρος Καίτη Μυλωνά, από τους «Φίλους της Φύσης», στάθηκε στις σοβαρές επιπτώσεις που θα έχει η συμφωνία στην υγεία, την ευζωία των ζώων και την ποιότητα των τροφίμων, τονίζοντας ότι η υποβάθμιση των προτύπων ασφάλειας αφορά άμεσα τους καταναλωτές. Ο Γιώργος Τσεκούρας, από τους «Δρόμους για την Ελευθερία», έθεσε το ζήτημα της δημοκρατίας και της απώλειας λαϊκού ελέγχου, προτείνοντας τη συγκρότηση πρωτοβουλίας για το μπλοκάρισμα της συμφωνίας. Παρεμβάσεις έκαναν επίσης οι Χρήστος Κωνσταντινίδης, Γιώργος Μουσούρης και Μαρία Νικολακάκη, υπογραμμίζοντας την ανάγκη ενημέρωσης, κοινωνικής εγρήγορσης και συλλογικής αντίδρασης.
Κοινός Τόπος ‒ Συμπεράσματα
Κοινός τόπος όλων των παρεμβάσεων υπήρξε η διαπίστωση ότι η συμφωνία Ε.Ε.–Mercosur αποτελεί την αιχμή του δόρατος μιας πολιτικής που αποξενώνει τον άνθρωπο από τη γη και μετατρέπει την τροφή σε χρηματοπιστωτικό εμπόρευμα. Οι ομιλητές προειδοποίησαν ότι η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε έναν κίνδυνο βαθιάς «απο-αγροτοποίησης», με σοβαρές συνέπειες για τη διατροφική επάρκεια, την κοινωνική συνοχή και την εθνική κυριαρχία.
Η ημερίδα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο αγώνας ενάντια στη Mercosur δεν αφορά μόνο τους αγρότες, αλλά ολόκληρη την κοινωνία. Η ερημοποίηση της υπαίθρου δεν είναι νομοτέλεια, αλλά αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών. Η ανάγκη για παραγωγική ανασυγκρότηση με επίκεντρο τη διατροφική κυριαρχία και την προστασία του παραγωγού αναδείχθηκε ως επιτακτική. Χωρίς ζωντανή ύπαιθρο και εγχώρια παραγωγή, η Ελλάδα δεν μπορεί να έχει μέλλον.
Παρακολουθείστε το πλήρες βίντεο της ημερίδα με θέμα: «Συμφωνία ΕΕ-MERCOSUR Τι είναι; Ποιοι κερδίζουν; Γιατί μας αφορά όλους;», στο κανάλι μας στο youtube: www.youtube.com/watch?v=76c8rr5IluI
Η ημερίδα διοργανώθηκε από τη Θεματική Ομάδα για την πρωτογενή παραγωγή και τη διατροφική κυριαρχία της Πανελλαδικής Δικτύωσης. Η ομάδα προέκυψε σαν συνέχεια του αντίστοιχου εργαστηρίου με θέμα «No farmers, No food» που έλαβε χώρα στο 2ο συνέδριο για το Υπαρξιακό Πρόβλημα της Χώρας, τον περασμένο Νοέμβριο. Πρόθεση των διοργανωτών είναι η συνέχεια των εργασιών αυτής της θεματικής ομάδας, ως ένα διαρκές εργαστήριο παραγωγής τεκμηρίωσης, πολιτικών προτάσεων και τόπο συνάντησης ανθρώπων με κοινές αγωνίες και οπτικές για το μέλλον του πρωτογενούς τομέα, της υπαίθρου, της γης και της τροφής μας.
Αν σχετίζεστε επιστημονικά, επαγγελματικά ή αλλιώς με τον πρωτογενή τομέα και ενδιαφέρεστε να πάρετε μέρος στα επόμενα βήματα της ομάδας, επικοινωνήστε μαζί μας στο [email protected] και στο 6973828009 (Νίκος).
