Του Γιώργου Κυριακού
Η 10μερη παραμονή μας στα εδάφη της Εθνικής Ελληνικής Μειονότητας προέβλεπε έρευνα για τις δυνατότητες και τις αδυναμίες ενός σχεδίου μιας ήπιας τουριστικής ανάπτυξης(1). Τα κέντρα τουρισμού στις μη αναγνωρισμένες ελληνικές περιοχές αφενός έχουν κακοποιηθεί κι αφετέρου έχουν φρακάρει. Ο άγριος, μαζικός τουρισμός στα Εξαμίλια, στους Αγίους Σαράντα(2), στη Χιμάρα(3) και αλλού, μέσω ενός αλβανικού εποικισμού και μιας άναρχης οικοδόμησης με στόχο την αλλοίωση της ελληνικής ταυτότητας και το ξέπλυμα μαύρου χρήματος, με τη βοήθεια της διεφθαρμένης λειτουργίας των αρμοδίων αρχών και των φωτογραφικών νόμων αρπαγής των παραλιών, έχει επιφέρει σοβαρά προβλήματα. Ο φθηνός τουρισμός (αλλά ακριβός σε σχέση με τις φτωχές υπηρεσίες που προσφέρει) έχει δημιουργήσει ανησυχίες στους ντόπιους: η θάλασσα μολύνεται από τα λύματα αφού τα συστήματα βιολογικού καθαρισμού υπολειτουργούν, τόνοι σκυροδέματος αλλοιώνουν την αισθητική του τόπου, φαινόμενα παρακμής μέσω της διακίνησης ναρκωτικών εισβάλουν στην κοινωνία, και οι λουτροπόλεις μαστίζονται από το κυκλοφοριακό. Το εύκολο χρήμα, όμως, και μια σχετική απασχόληση, «ανακουφίζουν».
Δύο προοπτικές για την Ελληνική Μειονότητα:
α) Οικονομική στήριξη μέσω της ενοικίασης των άδειων σπιτιών, τα οποία υπολογίζονται στο 70-75% επί του συνόλου των οικιστικών ιστών, απορρόφηση της επαγγελματικής αλλά και οικιακής παραγωγής (κήποι, περιβόλια, γαλακτοκομικά, κρέας), αξιοπρεπής απασχόληση και παλιννόστηση μέσω της ανάπτυξης και άλλων επαγγελματικών τομέων.
β) Προβολή της ταυτότητας ενός τόπου, στον οποίο διαμένει ένα πολύ μικρό τμήμα του παλιότερου πληθυσμού του, με το μεγαλύτερο ποσοστό των σημερινών κατοίκων να είναι άνω των 70 ετών. Η φύση και η κοινωνία δεν επιδέχονται κενά…
Δυνατότητες
Είναι ένας τόπος γεμάτος φυσικές ομορφιές (ποτάμι, βουνό, θάλασσα), ιστορικά μνημεία από την αρχαιότητα, βυζαντινά μνημεία. Οι γηγενείς κάτοικοί του είναι φιλόξενοι, διαθέτει εξαιρετική γαστρονομία και υψηλής ποιότητας προϊόντα, ενώ είναι ένας κόμβος μέσω του οποίου ο επισκέπτης μπορεί να γνωρίσει τόσο τις άλλες ελληνικές περιοχές όσο και την υπόλοιπη Αλβανία. Τα σπίτια κατά 70-75% είναι άδεια, στη συντριπτική τους πλειοψηφία αποκατεστημένα, και προσφέρουν όλες τις σύγχρονες ανέσεις.
Αδυναμίες
Το Εθνικό Κτηματολόγιο σκόπιμα κωλυσιεργεί. Έχει αποδώσει τίτλους ιδιοκτησίας σε κατοικίες και χωράφια μόνο κατά 10% στη Χιμάρα, 20% στον Δήμο Φοινικαίων και 30% στον Δήμο Δρόπολης, παρόλο που οι «ιδιοκτήτες» τηρούν τις φορολογικές τους υποχρεώσεις, πληρώνουν τους σχετικά ακριβούς λογαριασμούς του ρεύματος και του νερού, και δεν μπορούν να αξιοποιήσουν τις περιουσίες τους με ασφάλεια. Εξάλλου έχουν απορριφθεί και για τους δυο ελληνικούς Δήμους τα πολεοδομικά σχέδια, ή εκκρεμούν εδώ και χρόνια για υπογραφή στο γραφείο του πρωθυπουργού, όπως αυτό του Δήμου Δρόπολης. Η επόμενη αδυναμία αφορά στις κακές υποδομές, κυρίως στα ορεινά των δύο Δήμων (Άνω Δρόπολη, Πωγώνι, Ριζά), στον οδικό άξονα και στους δρόμους των χωριών, στην παροχή ρεύματος και του νερού. Αν και οι δημοτικές αρχές στρώνουν δρόμους, αρκετές φορές με τη συμβολή των Αδελφοτήτων, και σε κάποια χωριά έχει σχετικά αποκατασταθεί το ηλεκτρικό δίκτυο, όπως και το υδρευτικό, η κατάσταση απέχει από μια ικανοποιητική –με τις σημερινές ανάγκες– εικόνα. Στον Δήμο Δρόπολης, αναλόγως την περιοχή, το νερό παρέχεται για 2-4 ώρες ανά μία ή ανά δύο μέρες. Εκτός από λίγα χωριά που έχουν το «προνόμιο» να έχουν οδικό δίκτυο και σε ημερήσια βάση ηλεκτρικό ρεύμα και νερό (κυρίως στον Δήμο Φοινικαίων), στα υπόλοιπα το ρεύμα κόβεται κάθε τρεις και λίγο, με αποτέλεσμα να μην λειτουργεί το απολύτως απαραίτητο (και ακριβό) ίντερνετ, με το οποίο επικοινωνούν τα γερόντια με τα παιδιά τους.
Τι μέλλει γενέσθαι;
Τα προβλήματα αυτά, που δυσχεραίνουν τη ζωή των παραμενόντων στις εστίες τους, εμποδίζουν την προοπτική ενός τουρισμού φιλικού, που δημιουργεί ανθρώπινες σχέσεις και δίνει αφορμές γνωριμίας με τον τόπο. Ωστόσο στα χωριά που επισκεφθήκαμε, επαγγελματίες και μη υποδέχθηκαν θερμά το σχέδιο, μας ξενάγησαν στην Ακρόπολη της Αρχαίας Φοινίκης αλλά… με τα παραπάνω «αλλά». Στον Δήμο Φοινικαίων βρήκαμε ανταπόκριση και ενδιαφέρον από αρμόδιους, στον βαθμό που κάποια χωριά μέσω της συνεργασίας των ντόπιων και των Αδελφοτήτων συνεργαστούν σε αυτήν την κατεύθυνση.
Για το εν λόγω ζήτημα προβλέπεται η Πρωτοβουλία να διοργανώσει το προσεχές φθινόπωρο δια ζώσης και διαδικτυακή σύσκεψη με τις Αδελφότητες και τους ενδιαφερόμενους παραμένοντες στην Αθήνα, ελπίζοντας στη στήριξη ή και στην ανάληψη ευθύνης από τις Δημοτικές Αρχές και τους εκπροσώπους της Ελληνικής Μειονότητας.
(1) «Μια πρόταση-σχέδιο για την ήπια τουριστική ανάπτυξη στα εδάφη της Εθνικής Ελληνικής Μειονότητας» (oiapedw.blogspot.com, 10/6/2025).
(2) Από το 1993, με εντολή του τότε πρωθυπουργού Μπερίσα, η πόλη εποικίστηκε με περίπου 20.000 Αλβανούς από τη Λαμπερία και, πιέζοντας τις τοπικές αρχές να τους κηρύξει άστεγους, αυτοί απέκτησαν τίτλους ιδιοκτησίας. Οι Άγιοι Σαράντα, από μια γραφική χριστιανική πόλη των 6.000 κατοίκων με έντονο το ελληνικό στοιχείο, κατέστη ένα κακοποιημένο αστικό κέντρο με τεράστια προβλήματα.
(3) «Τι γίνεται στη Χιμάρα;» (φύλλο 713).
Το σχολείο «Όμηρος» Κορυτσάς σε διαρκή κρίση
Πρόσφατα ο πενιχρότατος μισθός των ντόπιων εκπαιδευτικών εξισώθηκε με αυτόν του αλβανικού Δημοσίου. Ωστόσο το σχολείο βρίσκεται σε διαρκή υπαρξιακή κρίση, που αποδυναμώνει το μέλλον του(1). Τα μονοετή συμβόλαια με τους γονείς των μαθητών, καθώς και η εξέταση-συνέντευξη των παιδιών προσχολικής ηλικίας μαζί με τους γονείς τους ως προϋπόθεση εγγραφής τους, έγινε καθεστώς. Εδώ και ένα χρόνο η επιτροπή που συστάθηκε με μια τροπολογία του κανονισμού καθοδηγούμενη από τις διπλωματικές αρχές, και εφαρμόστηκε από την Αδελφότητα (η οποία διαμεσολαβεί ανάμεσα στο ελλαδικό κράτος και το σχολείο), έχει αποτρέψει την επέκταση του σχολείου, αν και αυτό έλκει πολλές οικογένειες να εγγράψουν τα παιδιά τους προκειμένου να ωφεληθούν από την ελληνική παιδεία.
Σύμφωνα με πληροφορίες μας από τα συναρμόδια υπουργεία, με το πρόσχημα ότι «η Ελλάδα προστατεύει την επένδυση του Έλληνα φορολογούμενου» ασκούνται σοβαρές πιέσεις στο όνομα της ποιότητας εκπαίδευσης με ελλαδικά πρότυπα, σε μια περιοχή η οποία στερήθηκε απόλυτα την ελληνική γλώσσα(2). Με αυτό το πρόσχημα έμμεσα υποβαθμίζεται η κοπιώδης και φιλότιμη εργασία κυρίως του ντόπιου προσωπικού προκειμένου να υπάρχουν… περικοπές μαθητών! Ήδη κυκλοφόρησε η είδηση στην πόλη ότι αποβλήθηκαν οριστικά 6 μαθητές για μικρά παραπτώματα, χωρίς να δοθεί το περιθώριο μιας παιδαγωγικής αντιμετώπισής τους. Πολλοί στην Κορυτσά αισθάνονται ότι αυτό το γεγονός αποτελεί ένα επιπλέον πρόσχημα για την τυπική (αλλά αποδεκατισμένη) λειτουργία του σχολείου ως άλλοθι προσφοράς του ελλαδικού κράτους· εξάλλου οι συχνές αλλαγές των Συντονιστών δείχνουν και την προχειρότητα του σχεδιασμού του εκπαιδευτικού έργου(3).
Πληροφορούμαστε επίσης ότι κυκλοφορεί η κατασκευασμένη κατηγορία για «εχθρική στάση με την Ομογένεια» η οποία καταλογίζεται σε αρμοδίους που αγωνιούν για το σχολείο, ενώ οι ίδιες οι διπλωματικές αρχές του ελλαδικού κράτους μειώνουν τη σημασία της ύπαρξης του σχολείου και πιέζουν για τις παραπάνω περικοπές αυτούς που υπερασπίζονται την ανάπτυξη του σχολείου! Μάλλον οι προξενικές αρχές, αντί να στηρίζουν την Ομογένεια, έχουν μετατραπεί σε εξεταστές επάρκειας της ελληνικής γλώσσας ή… επιτηρητές της συμπεριφοράς μαθητών.
(1) «Νέα από την Κορυτσά» (φύλλο 731).
(2) «Ερωτήματα για το ελληνικό σχολείο “Όμηρος” Κορυτσάς» (φύλλο 696).
(3) «Αλλαγή σκυτάλης στο Συντονιστικό Γραφείο Εκπαίδευσης Κορυτσάς» (www.pelasgoskoritsas.gr, 2/7/2025).
