Η τραγωδία στη Χίο, με 15 μετανάστες νεκρούς, μετά από εμβολισμό της βάρκας στην οποία επέβαιναν από σκάφος του Λιμενικού, είναι μια ακόμη έκφραση των αδιεξόδων της μεταναστευτικής πολιτικής της χώρας μας. Μιας πολιτικής που, δια στόματος του αρμόδιου υπουργού Πλεύρη, εξαντλείται στο να κάνει τη ζωή των μεταναστών και προσφύγων δυσκολότερη, αρνούμενη να αναμετρηθεί με την πραγματική πηγή του προβλήματος: Την ανατίναξη (οικονομική και πολιτική) ολόκληρων χωρών και περιοχών, τη δράση της Τουρκίας ως κράτους-δουλέμπορου, τους κανονισμούς της Ε.Ε. που μετατρέπουν τις χώρες εισόδου σε φράχτη και αποθήκη των απορριπτόμενων πληθυσμών.
Τα γεγονότα
Ας είμαστε ξεκάθαροι: Οι άνθρωποι αυτοί θα έπρεπε σήμερα να ζουν. Καμιά εθνική απειλή, καμία επιχειρησιακή ανάγκη δεν επέβαλλε τη σύγκρουση-εμβολισμό της βάρκας τους από το Λιμενικό. Η επικοινωνιακή διαχείριση της υπόθεσης από την κυβέρνηση και το Λιμενικό Σώμα κάνουν την υπόθεση ακόμη χειρότερη. Από τις στοχευμένες διαρροές την ώρα του συμβάντος για δήθεν ανταλλαγή πυροβολισμών, και το επίσημο αφήγημα για προσπάθεια εμβολισμού… του σκάφους του Λιμενικού από τη βάρκα των μεταναστών, μέχρι την απαίτηση να κλείσει κάθε συζήτηση για διερεύνηση ευθυνών ως «εθνικά ύποπτη», έχουμε μια αλληλουχία κινήσεων από κυβέρνηση και ΜΜΕ που σίγουρα δεν αποσκοπούν στη διαλεύκανση της αλήθειας.
Σε κάθε περίπτωση, η έρευνα που βρίσκεται σε εξέλιξη, οι ιατροδικαστικές εκθέσεις από τις σορούς των θυμάτων, καθώς και οι μαρτυρίες των επιζώντων που νοσηλεύονται στο νοσοκομείο Χίου, αλλά και του υποδεικνυόμενου από τους επιζώντες ως διακινητή Μαροκινού, που κρατείται, αναμένεται να φωτίσουν πλευρές των όσων συνέβησαν το βράδυ της Τρίτης 3/2. Τα ερωτήματα πάντως παραμένουν:
– Γιατί δεν ήταν ενεργοποιημένη η θερμική κάμερα που φέρει το σκάφος του Λιμενικού; Αρκούν οι εξηγήσεις των χειριστών του ότι δεν χρειάστηκε επειδή η βάρκα των μεταναστών είχε εντοπιστεί και ήταν ορατή χωρίς την κάμερα;
– Ποιοι διέρρευσαν τα σενάρια για πυροβολισμούς την ώρα του συμβάντος; Υπήρξε οργανωμένη προσπάθεια διαμόρφωσης της κοινής γνώμης;
– Πώς εξηγούνται οι μαρτυρίες γιατρών και νοσηλευτών στη Χίο, ότι τα τραύματα νεκρών και επιζώντων έμοιαζαν με αυτά ενός τροχαίου, και ότι δεν υπήρχαν θύματα από πνιγμό;
– Ποια τα πρωτόκολλα που ακολουθεί το Λιμενικό κατά την επιτήρηση των θαλάσσιων συνόρων μας; Ποιες οι εντολές που έχει σε περιπτώσεις επικίνδυνων (όπως ισχυρίζονται πως είχαμε και σε αυτή την περίπτωση) ελιγμών ενός ελεγχόμενου σκάφους (οι χειριστές του οποίου δεν φέρουν αντίστοιχη εκπαίδευση και θεσμικές ευθύνες);
Αποτροπή ή δολοφονία;
Σύμφωνα με το κυβερνητικό αφήγημα οι νεκροί, αυτοί όπως και τόσοι άλλοι στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο, δεν είναι παρά παράπλευρες απώλειες στην προσπάθεια θωράκισης των συνόρων από την παράνομη μετανάστευση. Είναι έτσι τα πράγματα; Ασκεί η χώρα μας μια πολιτική ανάσχεσης της μετανάστευσης, ή εξαντλεί τον τσαμπουκά της στους ανθρώπους που φτάνουν εδώ ως μετανάστες ή πρόσφυγες, πουλώντας νόμο και τάξη στο εγχώριο ακροατήριο; Σε αντίθετη περίπτωση, πριν φτάσουμε στα pushbacks και τους νεκρούς στη θάλασσα, θα είχαν προηγηθεί:
– Η καταγγελία της Τουρκίας που συνεχιζόμενα δρα ως κράτος-δουλέμπορος, οργανώνοντας τα δίκτυα των διακινητών, και εργαλειοποιώντας τους μεταναστευτικούς / προσφυγικούς πληθυσμούς που βρίσκονται στο έδαφός της.
– Η αποκάλυψη και η δημοσιοποίηση στοιχείων για τα δίκτυα των διακινητών που δρουν στα τουρκικά παράλια, αλλά και όσων τους διευκολύνουν στην από εδώ πλευρά. Η προσπάθεια (όπως και με τα αντίστοιχα δίκτυα στην Λιβύη) να θεωρηθούν ως εγκληματικές οργανώσεις και να κυνηγηθούν.
– Η οικοδόμηση κοινωνικής συνοχής στις μεθοριακές περιοχές (Έβρος, νησιά του Αν. Αιγαίου, αλλά προσφάτως και Κρήτη) που αποτελούν πύλες εισόδου. Μια πολιτική δηλαδή στον αντίποδα της εγκατάλειψης / τουριστικοποίησης, των επιβαλλόμενων άνωθεν κλειστών κέντρων μεταναστών, της αρπαγής ιδιοκτησίας από τουρκικά –και όχι μόνο– συμφέροντα (που βαφτίζεται μάλιστα ανάπτυξη).
– Οι συμφωνίες (ελληνικές και της Ε.Ε.) με άλλες χώρες τόσο για εγκαθίδρυση νόμιμων οδών, όσο και για επιστροφές / απελάσεις όσων δεν πληρούν τα κριτήρια νόμιμης διαμονής.
Όσο λείπουν όλα τα παραπάνω, η χώρα μας θα συνεχίζει να είναι χώρος πειραματισμού για το φιλτράρισμα των μεταναστευτικών πληθυσμών, χώρος ταυτόχρονης εφαρμογής της πολιτικής ανοικτών και κλειστών συνόρων, ενσωματώνοντας με τη δράση τόσο της Frontex όσο και των ΜΚΟ, τις αντιφάσεις της εγκληματικής ευρωπαϊκής (αντι)μεταναστευτικής πολιτικής. Και θα συνεχίζουν να πολλαπλασιάζονται τα εγκλήματα όπως της Πύλου, της Χίου και άλλων αναρίθμητων περιπτώσεων…
Πολλαπλά επικίνδυνη πολιτική
Η παραπάνω κατάσταση θα έπρεπε να μας τρομάζει και για δύο ακόμη λόγους (αν πράγματι χρειάζονται άλλοι λόγοι πέραν του θανάτου και της απανθρωπιάς που γεννά):
● Από τη μία οφείλουμε να θυμόμαστε πάντα ότι ζούμε σε πονηρούς καιρούς, και οι γεωπολιτικοί ασκοί του Αιόλου έχουν ανοίξει για τα καλά. Το Αιγαίο (όπως και η Ν.Α. Μεσόγειος) βρίσκονται στο μενού των διεκδικήσεων αναθεωρητικών δυνάμεων (βλέπε Τουρκία) που επιθυμούν τη ρευστοποίηση της κυριαρχίας στην περιοχή. Η φύλαξη των συνόρων, αλλά και η ευθύνη έρευνας και διάσωσης, είναι στοιχεία της κυριαρχίας. Μην ξεχνάμε ότι προ ετών (στην κορύφωση της προσφυγικής κρίσης) στο Αιγαίο επιχειρούσαν ΝΑΤΟϊκά πλοία, ενώ η Frontex έχει σταθερή παρουσία (συχνά με εντάσεις με τις ελληνικές αρχές) σε στεριά και θάλασσα. Η υπονόμευση του ρόλου έρευνας και διάσωσης, η μετατροπή του σε εργαλείο αποτροπής και βίας, δεν ενισχύει την κυριαρχία. Την αποδυναμώνει. Η αύξηση της πίεσης από τα ευρωπαϊκά δικαστήρια και άλλες αρχές (με πραγματικές ή και μη πραγματικές κατηγορίες) προς τη χώρα μας (που μετατρέπεται από θύμα σε θύτη), ανοίγει ένα σημαντικό ρήγμα – το οποίο αργά η γρήγορα αναθεωρητικές δυνάμεις όπως η Τουρκία θα αξιοποιήσουν. Όχι μόνο με λόγια και δηλώσεις (όπως αυτές που σίγουρα θα ακούσουμε από τον Ερντογάν στην προσεχή συνάντηση με τον Κ. Μητσοτάκη), αλλά και με τεχνικά ή νομικά επιχειρήματα περί αρμοδιοτήτων, ευθυνών και ελέγχου (για τα οποία μας προδιαθέτει σχετική NOTAM που ήδη εξέδωσε η Άγκυρα, αναφέροντας ότι το συμβάν έγινε σε περιοχή δικής της ευθύνης).
● Από την άλλη, η εμπειρία πρέπει να μας διδάσκει ότι μια πολιτική που εκπαιδεύει τα σώματα ασφαλείας να δρουν στα όρια του νόμου, στο όνομα μιας διαρκούς «έκτακτης ανάγκης», δημιουργεί μακροπρόθεσμα έναν μηχανισμό ανεξέλεγκτο. Σήμερα ο στόχος είναι ο μετανάστης στη θάλασσα. Αύριο ποιος; Σε συνθήκες γεωπολιτικής αστάθειας, κοινωνικής πίεσης και κρίσεων, η διολίσθηση σε αυταρχικές λογικές είναι σχεδόν νομοτελειακή.
Η φονική αποτυχία της μεταναστευτικής πολιτικής, πέρα από τους δεκάδες νεκρούς, έχει εμφανείς συνέπειες στη διάβρωση της δημοκρατίας, στην υπονόμευση της κοινωνικής συνοχής, στην απώλεια διεθνούς νομιμοποίησης και, τελικά, στην αποδυνάμωση της ίδιας της χώρας. Αυτός είναι ο πραγματικός εθνικός κίνδυνος που έχουμε μπροστά μας, όσο και αν περί άλλων κραυγάζουν οι πατριδοπώλες.
Πολιτικές (κατα)χρήσεις
Πριν καν ολοκληρωθεί η επιχείρηση περισυλλογής των μεταναστών στη Χίο, είχαμε την πολιτική χρήση του συμβάντος μέσα από επίσημες δηλώσεις και διαρροές. Πρώτα από τον λαλίστατο υπουργό Μετανάστευσης, Θάνο Πλεύρη, ο οποίος είδε στο συμβάν μια «επιτυχημένη εφαρμογή της φύλαξης των συνόρων», δίνοντας τον τόνο για την προληπτική πολιτική κάλυψη του Λιμενικού πριν καν ολοκληρωθεί η έρευνα. Από εκεί και μετά ακολούθησε καταιγισμός δηλώσεων και πλειοδοσίας από δυνάμεις στα δεξιά της Ν.Δ., που έσπευσαν να μετατρέψουν τον θάνατο ανθρώπων σε επικοινωνιακό τρόπαιο «αποφασιστικότητας».
Μια ακόμη τραγωδία αναγορεύεται σε απόδειξη ισχύος, η αμφισβήτηση βαφτίζεται υπονόμευση και η απαίτηση για έρευνα παρουσιάζεται ως εθνικά ύποπτη απειλή. Σε αυτό το επικοινωνιακό νέφος η πολιτική ευθύνη εξαφανίζεται πίσω από ρητορικές «νόμου και τάξης», ενώ το κράτος δικαίου υποχωρεί μπροστά στην ανάγκη συσπείρωσης ενός ακροατηρίου εθισμένου στη βία, που ζητά σκληρότητα και κρατική πυγμή (επί δικαίων και αδίκων). Η αντιπαράθεση μετατοπίζεται τεχνητά από τα γεγονότα στις εντυπώσεις, από τις πράξεις στις προθέσεις, από τη λογοδοσία στη στοχοποίηση, χειραγωγώντας τη δικαιολογημένη ανησυχία για τη φύλαξη των συνόρων, την ανασφάλεια, την αλλοίωση της πληθυσμιακής εθνοπολιτισμικής συνοχής.
Πριν χρόνια είχαμε το αντίστροφο ανάλογο, όταν η πολιτική υποδοχής μεταναστών και προσφύγων επιβαλλόταν στις τοπικές κοινωνίες με ΜΚΟ και ΜΑΤ, στοχοποιώντας ως φασίστες όσους τολμούσαν να εκφράσουν ανησυχίες. Σήμερα ακροδεξιές δυνάμεις και πτέρυγες του κράτους επιχειρούν τη ρεβάνς, δημιουργώντας ένα όλο και πιο αυταρχικό θεσμικό πλαίσιο, αξιοποιώντας το μομέντουμ μιας συντηρητικής στροφής σε όλη τη Δύση. Και στις δύο περιπτώσεις, η κοινωνία συνθλίβεται ανάμεσα σε αδιέξοδα διλήμματα, ενώ η εξουσία διαφεύγει της λογοδοσίας, τροφοδοτώντας τον διχασμό ως εργαλείο διακυβέρνησης, και δικαιολογώντας όλα αυτά με τα οποία η ενιαία πολιτική (οικονομική, εξωτερική κ.ά.) και των δύο πτερύγων «εγγυάται» μια συνθήκη όλο και λιγότερης Ελλάδας.
e-Απανθρωπιά
Κάθε τραγωδία συνοδεύεται πια από ένα δεύτερο κύμα βίας: τα σχόλια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που λειτουργούν ως μεγάφωνο. Χλευασμός για τους νεκρούς, ειρωνεία για τους επιζώντες, «καλά να πάθουν», «ας μην έρχονταν». Μια ψευτοπερηφάνια που ντύνεται με εθνικές ή ηθικολογικές κορώνες, αντλεί δύναμη από την πλήρη απανθρωποποίηση του άλλου και αντιπαραβάλλεται με την υποκρισία της άλλης πλευράς, του καλά αμειβόμενου «ανθρωπισμού» των ΜΚΟ.
Το ίδιο μοτίβο το βλέπουμε και αλλού. Οι ίδιοι ή άλλοι άνθρωποι πανηγύριζαν για τη γενοκτονία στη Γάζα, θριαμβολογώντας για τη φονική μηχανή του «συμμάχου» ισραηλινού στρατού. Οι ίδιοι ή άλλοι άνθρωποι χλευάζουν και επιτίθενται στους συγγενείς των θυμάτων των Τεμπών με χυδαίες εκφράσεις. Οι ίδιοι ή άλλοι δικαιολογούν κάθε έγκλημα απέναντι στον «βολικό άλλο», από τη Χίο μέχρι την Μινεάπολη, αποτελώντας την τέλεια κατασκευή του τραμπικού ανθρωπότυπου. Αυτή η απανθρωπιά δεν γεννιέται μόνο από την ακροδεξιά, αν και βρίσκεται στον πυρήνα της. Τροφοδοτείται από ένα διάχυτο αίσθημα ανασφάλειας, ματαίωσης και φόβου, που μεταφέρεται προς τα κάτω, στον πιο αδύναμο, στον «ξένο», στον ανώνυμο.
Η εξουσία αξιοποιεί αυτή τη διάθεση. Την τροφοδοτεί, τη νομιμοποιεί, τη μετατρέπει σε εργαλείο πειθάρχησης. Έτσι εξηγούνται και τα δεκάδες bots (προφίλ φτιαγμένα μόλις εχθές που έχουν γνώμη για τα πάντα) τα οποία συμμετέχουν στις αντίστοιχες εκστρατείες διαμορφώνοντας το κλίμα. Όσο και αν επιμένουν απ-άνθρωποι και bots, η μάχη για την υπεράσπιση της πατρίδας πάει χέρι-χέρι με την υπεράσπιση της ζωής και της ανθρωπιάς.
