του Γιώργου Κυριακού
Με χαμηλή συμμετοχή (45%) στις επαναληπτικές εκλογές της 28/12, οι Κοσοβάροι ανέδειξαν νικητή τον Άλμπιν Κούρτι και το κόμμα «Αυτοδιάθεση» με 49,5%. Οι εκλογές ήταν οι τρίτες μέσα το 2025, μετά τις δημοτικές της 12/10 και τις ατελέσφορες εθνικές εκλογές της 9/2 [1]. Δεύτερο ήρθε το Δημοκρατικό Κόμμα, σχηματισμός που διαδέχθηκε το πολιτικό σκέλος του UCK και έλαβε 21,2%, τρίτο η Δημοκρατική Ένωση, που αποτελεί τέκνο του Ιμπραχίμ Ρουγκόβα με 13,8%, και τέταρτο η Συμμαχία για το Μέλλον, του αξιωματικού του UCK Ραμούζ Χαραντινάι, με 5,7%. Η Σερβική Λίστα με 3,9% των ψήφων εξασφάλισε 10 έδρες. Άλλες 10 έδρες απέσπασαν τα κόμματα από τις υπόλοιπες έξι αναγνωρισμένες μειονότητες. Θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι η «Αυτοδιάθεση», συμμαχώντας με κάποια μειονοτικά κόμματα ή με τη Δημοκρατική Ένωση (με την οποία συγγενεύει ιδεολογικά), θα εξασφαλίσει τις 6 έδρες που της λείπουν.
Η διάσταση ΗΠΑ-Ε.Ε. και στο βάθος η Τουρκία
Είναι σημαντικό το γεγονός ότι 10 ημέρες πριν τις εκλογές η Φον Ντερ Λάιεν ανακοίνωσε ότι οι οικονομικές κυρώσεις προς το Κόσοβο θα αρθούν (χωρίς να έχει σημειωθεί πρόοδος στη βελτίωση των σχέσεων με τη Σερβία). Αντίθετα, οι ΗΠΑ ασκούν πιέσεις και προς τις δύο χώρες με στόχο την αλληλοαναγνώριση. Η διάσταση Ε.Ε.-ΗΠΑ φαίνεται ότι λειτούργησε ευεργετικά για τον πρωθυπουργό Κούρτι, ο οποίος μετά τις οικονομικές κυρώσεις της Ε.Ε. πιάστηκε από την τουρκική σανίδα: αν και υπηρεσιακή εδώ και σχεδόν ένα χρόνο, η κυβέρνηση του Κοσόβου ενίσχυσε τις στρατιωτικές και οικονομικές σχέσεις με την Τουρκία. Μάλιστα η στρατιωτική συμφωνία Κοσόβου-Αλβανίας-Κροατίας με στόχο τη Σερβία, στο πλαίσιο αυτής της υπηρεσιακής κυβέρνησης πραγματοποιήθηκε. Το κόμμα του Κούρτι δεν ήθελε να υποστείλει το εθνικό πρόγραμμά του, και τα αντίπαλα κόμματα δίστασαν να αντιδράσουν, φοβούμενα ότι θα κατηγορηθούν ως μειοδότες.
Η Κεντρική Εκλογική Επιτροπή αρχικά απαγόρευσε τη συμμετοχή της Σερβικής Λίστας. Η απαγόρευση προκάλεσε διεθνείς αντιδράσεις (ΗΠΑ, Ε.Ε., QUINT), κι έτσι επιτράπηκε τελικά η συμμετοχή της στις εκλογές. Ο Κούρτι είχε κατηγορήσει παλιότερα τον Τραμπ ότι κρατούσε μαχαίρια πάνω στο χάρτη του Κοσσυφοπεδίου για να το διαλύσει, αναφερόμενος στη συμφωνία της Νέας Υόρκης του 2020 [2]. Είναι σχεδόν σίγουρο ότι οι Αμερικάνοι ενδιαφέρονται για μια κυβέρνηση που «κατανοεί» τη στρατηγική τους για μικρά προτεκτοράτα στα Βαλκάνια. Ο Κούρτι όμως δεν συμβιβάζεται με ένα μικρό αλβανικό ψευδοκρατίδιο (και μάλιστα με τον «εχθρό Σέρβο» μέσα στα πόδια του), και φαίνεται να δικαιώνεται για την επιμονή του – αλλά σε ποιο εθνικό και διεθνές περιβάλλον;
Δύσκολα τα οικονομικά
Στη νικητήρια ομιλία του ο Κούρτι καθησύχασε τους Κοσοβάρους για την οικονομία: «Μας περιμένει το Σχέδιο Ανάπτυξης της Ε.Ε. αξίας 880 εκατομμυρίων ευρώ και 3 συμφωνίες με την Παγκόσμια Τράπεζα αξίας 120 εκατομμυρίων ευρώ». Είναι φανερό ότι το Κόσοβο (που μαστίζεται από πληθωρισμό, χαμηλούς μισθούς-συντάξεις και ακρίβεια σε βασικά είδη) με τα χρήματα αυτά θα μπορέσει να δώσει μια ανάσα. Σε ποια προοπτική όμως;
Η οικονομία του βασίζεται κυρίως στους τομείς των υπηρεσιών, του εμπορίου, των κατασκευών και στα εμβάσματα από τη διασπορά. Η χαμηλή παραγωγικότητα και η υψηλή εξάρτηση από τις εισαγωγές και τις άμεσες ξένες επενδύσεις, οι οποίες ανακουφίζουν προσωρινά μόνο, στέλνει τον νεανικό πληθυσμό στη μετανάστευση. Επίσης η περιβόητη, εδώ και δύο χρόνια, ευρωπαϊκή χρηματοδότηση των 6 δισ. ευρώ (μόνο 880 εκατομμύρια έχουν εκταμιευθεί) για τα Δυτικά Βαλκάνια, μέρος της οποίας θα δοθεί στο Κόσοβο, στοχεύει στη λεγόμενη πράσινη-ψηφιακή ανάπτυξη, με ελάχιστο όφελος για την οικονομία του. Εξάλλου οι βασικοί ξένοι επενδυτές (Γερμανία, Τουρκία, Αλβανία, Κροατία) συγκεντρώνονται κυρίως στην Πρίστινα, στους τομείς των τραπεζών, των κατασκευών και των μεταφορών. Επιπλέον, τα πάνω από 3,7 δισ. ευρώ τα οποία έχει επενδύσει η Ε.Ε. από το 1999 στο Κόσοβο έχουν καταλήξει κυρίως σε υπηρεσίες και φορείς που ευνοούν τις ξένες επιχειρήσεις.
Ποιο είναι το μέλλον του ψευδοκράτους;
Πώς θα λυθεί το ζήτημα της ίδρυσης της Ένωσης των Σερβικών Δήμων στην οποία αντιδρά το καθεστώς Κούρτι, ακυρώνοντας de facto τη συμφωνία της Ε.Ε. που υπέγραψε το ψευδοκράτος το 2013; Πώς θα συνεχίσει να βασίζεται σε μια Ε.Ε. που το οικοδόμημά της καταρρέει προς όφελος των ΗΠΑ και της Τουρκίας, η οποία επεκτείνει τη δύναμή της στην περιοχή; Πώς θα αντιμετωπίσουν οι ΗΠΑ μια νέα κυβέρνηση Κούρτι που επιδιώκει τη «Μεγάλη Αλβανία», ενώ η Ουάσιγκτον την απορρίπτει; Το μέλλον είναι αβέβαιο σε μια χώρα που στεγάζει τη μεγαλύτερη αμερικανική βάση στην Ευρώπη. Ένας περιορισμένος αμερικανοκίνητος εθνικισμός, που δεν θα μπορεί στο μέλλον να θίξει την απόλυτη εφαρμογή της πολιτικής των ΗΠΑ, είναι απαραίτητος – και ο Κούρτι αδυνατεί να χωρέσει σε αυτόν.
[1] «Το Κόσοβο ψήφισε στη σκιά του Τραμπ» (φύλλο 718).
[2] «Σφραγίδα ΗΠΑ στα Βαλκάνια» (φύλλο 510).
Βοηθητικές δημοσιεύσεις: Α. «Κόσοβο: Τα δύο πόδια όλων σε ένα παπούτσι;» (φύλλο 641), Β. «Σερβία-Κόσοβο: Σημειώσατε 1» (φύλλο 645), Γ. «Η τουρκική “αγκαλιά” στο Κόσοβο» (φύλλο 705), Δ. «Γύρω-γύρω όλοι, και στη μέση η Σερβία» (φύλλο 748).
