Χάρης Δούκας:
«Η Αθήνα εισέρχεται δυναμικά στον παγκόσμιο λογοτεχνικό χάρτη»
Με καλεσμένους κορυφαία ονόματα της παγκόσμιας σκηνής, ο Δήμος Αθηναίων διοργανώνει το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας (Athens International Literature Festival – AILF), στις 27-29 Μαρτίου 2026, στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων, με ελεύθερη είσοδο για το κοινό. Η πρώτη γνωριμία με το φεστιβάλ που φιλοδοξεί να γίνει θεσμός, πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 25 Νοεμβρίου, σε συνέντευξη Τύπου στο ΙNNOVATHEΝS της Τεχνόπολης..
Αυτά λέει το ρεπορτάζ. Όμως κύριε Δούκα μου…
Πώς η Αθήνα είναι μια πόλη εχθρική για τα παιδιά και τους εφήβους το γνωρίζαμε. Ότι θα πετάγατε έξω και τη λογοτεχνία που τους αφορά, δεν το περιμέναμε!
«Με καλλιτεχνική επιμέλεια των συγγραφέων και μεταφραστών Χρήστου Αστερίου και Λευτέρη Καλοσπύρου και της δημοσιογράφου και βιβλιοκριτικού Μικέλας Χαρτουλάρη, το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας καλεί το κοινό να ζήσει τη λογοτεχνία μέσα από διάλογο, διάδραση και ανταλλαγή ιδεών.»
Ποιο κοινό καλείτε ακριβώς; Πραγματικά εσείς οι τρεις θεωρείτε πως δεν είναι λογοτεχνία αυτή που απευθύνεται σε παιδιά και εφήβους ή απλώς την αγνοείτε και την άγνοιά σας αυτή τη μεταφέρετε και στο πρόγραμμα;
Όπως ήταν εύλογο υπήρξαν έντονες αντιδράσεις.
Από τη Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά: «1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας, χωρίς καμία συμμετοχή Λογοτεχνίας για παιδιά και νέους: τον θεμέλιο λίθο ενός μελλοντικού αναγνώστη!
Απαράδεκτη συμπεριφορά, για άλλη μια φορά, το συγκεκριμένο είδος λογοτεχνίας απαξιώνεται, παραμελείται, αγνοείται, καθώς, ως γνωστόν, τα πρώτα αναγνώσματα ενός παιδιού είναι τουλάχιστον επιπέδου Κάφκα!
Δεν ενημερωθήκαμε, δεν ερωτηθήκαμε, δεν προσκληθήκαμε καν!
Στην Ελλάδα υπάρχουν 2 ιστορικά σωματεία που επικεντρώνονται στη λογοτεχνία για παιδιά και νέους: Η Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά, που φέτος συμπληρώνει και τα 70 της χρόνια και ουσιαστικά έδωσε τον ορισμό στην Ελλάδα της λογοτεχνίας για παιδιά και νέους, και ο Κύκλος του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου Greek IBBY ‒ KYKLOS PAIDIKOY VIVLIOY.
Οι δημιουργοί λόγου και εικόνας ‒συγγραφείς και εικονογράφοι‒ που ασχολούνται σχεδόν αποκλειστικά με τη λογοτεχνία για παιδιά και νέους είναι και πολυάριθμοι αλλά και εκπροσωπούνται στο σύνολό τους και από τα δύο αδελφά σωματεία.
Η λογοτεχνία για παιδιά και νέους δεν είναι “μη λογοτεχνία”, είναι απλά ένα εστιασμένο είδος λογοτεχνίας, ιδιαίτερα απαιτητικό, ιδιαίτερα δύσκολο, καθώς θέτει τις βάσεις για την αγάπη των μελλοντικών ενηλίκων στη νοοτροπία της ανάγνωσης.»
Από την πλευρά του Ελληνικού Τμήματος της ΙΒΒΥ – Κύκλος του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου: «Ε, φτάνει πια! Χτες ανακοινώθηκε το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας. Θα γίνει στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων – Technopolis City of Athens στις 27–29 Μαρτίου 2026.
“…Η Αθήνα αποκτά έναν νέο διεθνή θεσμό εξωστρεφή και σύγχρονο, συντονισμένο με τον παλμό που χτυπάει στις πόλεις των μεγάλων λογοτεχνικών φεστιβάλ…”
Μόνο που στα μεγάλα φεστιβάλ άλλων πόλεων συμμετέχει και η παιδική και εφηβική λογοτεχνία.
Πάλι ξεχασμένοι;
Πάλι κανείς να μην καταλαβαίνει ότι από παιδί χτίζεις συνήθειες αναγνωστικής κουλτούρας;
Ε, λοιπόν φτάνει!
Πάμε να κάνουμε το δικό μας Διεθνές Φεστιβάλ Παιδικής και Εφηβικής Λογοτεχνίας. Αναζητούμε συνεταίρους…»
Ωστόσο πιστεύω πως η πιο εμπεριστατωμένη κριτική ήταν αυτή της Μαρίζας Ντεκάστρο στο περιοδικό Αναγνώστης. Παραθέτω μερικά αποσπάσματα: «…Το βιβλίο για παιδιά και νέους δεν είναι “μακρινός συγγενής”. Είναι μέλος της της λογοτεχνικής οικογένειας, μέλος με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά όσον αφορά τις ηλικίες των αναγνωστών στις οποίες απευθύνεται, την ψυχοπαιδαγωγική προσέγγιση, η οποία περιλαμβάνει τη σκέψη για τον βαθμό πρόσληψης των έργων, την καλλιέργεια της αισθητικής, το άνοιγμα σε σύγχρονα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα.
Αναρωτιέμαι, λοιπόν, αγαπητοί διοργανωτές του 1ου AILF, ρωτώ και εσάς που οργανώνετε φεστιβάλ βιβλίου στην περιφέρεια, πώς γίνεται να μην αντιλαμβάνεστε ότι υποτιμάτε, αυτό το πολυπληθές κοινό εξαφανίζοντάς το, καθώς και όλους όσοι ασχολούνται ενεργά με την π/ν λογοτεχνία, δηλαδή όσους ανέφερα παραπάνω (3η παράγραφος). Αντί λοιπόν στο φεστιβάλ να δοθεί στο π/ν βιβλίο η σημασία που του αρμόζει, απλά δεν υπάρχει! Αν είναι λόγω άγνοιας, δεν έχετε παρά να ενημερωθείτε στα σοβαρά. Αν πάλι είναι επειδή υπογείως θεωρείτε ότι αυτά τα βιβλία είναι ξεπέτες για ανίδεους μικρούς γραμμένα για την πλάκα, διαβάστε για να διακρίνετε τις ποιότητές τους. Όπως και να ’χει, ό,τι και να ισχύει είναι απαράδεκτο. Προσθέτω επιπλέον, ότι πολλοί συγγραφείς ενήλικης λογοτεχνίας (δεν περιλαμβάνω όσους και όσες ασκούν συστηματικά τα δύο είδη) γράφουν βιβλία διαφόρων ποιοτήτων για παιδιά, γιατί είναι γνωστό ότι τραβάνε εμπορικά. Είναι περισσότεροι από τριάντα οι νεότεροι και αρκετοί οι παλαιότεροι, ενώ κάποιοι άλλοι εμφανίζονται ως διάττοντες αστέρες προ εορτών και διακοπών.
Μένω λοιπόν στο γεγονός ότι δεν γνωρίζετε την παιδική λογοτεχνία. Η άγνοια δεν είναι δικαιολογία. Αντίθετα, τώρα στο καινούργιο ξεκίνημα έχετε την ευκαιρία να κάνετε την τομή! Γιατί, για να πούμε την αλήθεια, όσο φιλόδοξο είναι να θέλεις να λέγεσαι διεθνής άλλο τόσο είναι απαραίτητο να μη σε διαψεύδει ο διεθνής λογοτεχνικός πλανήτης! Δεν είναι τυχαία η πρόσφατη θέσπιση βραβείου Booker για τα π/ν βιβλία, ούτε το γαλλικό βραβείο Goncourt des Lycéens που συνδιοργανώνει το Υπουργείο Παιδείας και Νεολαίας με τα βιβλιοπωλεία FNAC…» (όλο το άρθρο εδώ: www.oanagnostis.gr/leipei-paidiki-logotechnia-ta-festival-tis-marizas-ntekastro)
Από την πλευρά του Φεστιβάλ, όταν δεν υπήρξε σιωπή, οι απαντήσεις έναντι αυτής της κριτικής μόνο αστείες και προσχηματικές θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν και επιβεβαιώνουν την πλήρη άγνοια των διοργανωτών για την παιδική και νεανική λογοτεχνία.
Το πιο τραγικό που άκουσα είναι πως δεν μπορούσαν να φέρουν ξένους συγγραφείς π/ν λογοτεχνίας γιατί θα χρειάζονταν μεταφραστές αφού τα παιδιά δεν θα καταλάβαιναν ξένες γλώσσες! Ας ρωτούσαν τι έχει γίνει σε αντίστοιχες περιπτώσεις . Δεν είναι τόσο δύσκολο…
Θα περιμέναμε και κάποιες διορθωτικές κινήσεις, αλλά ματαίως…
