Σε λίγες μέρες συμπληρώνονται τρία χρόνια από τη συστημικό έγκλημα των Τεμπών. Με αφορμή τη θλιβερή επέτειο μιλήσαμε με τον Βασίλη Κοκοτσάκη, τεχνικό σύμβουλο συγγενών θυμάτων των Τεμπών. Για τα ερωτήματα της υπόθεσης που μένουν αναπάντητα, για τη δίκη για τα βίντεο που «χάθηκαν», για το τι θα οδηγήσει στην ουσιαστική απονομή δικαιοσύνης, για τον επίμονο αγώνα των συγγενών, την ενεργή παρουσία και την εμπλοκή της κοινωνίας και πολλά άλλα.
Ως τεχνικός σύμβουλος συγγενών και με εμπειρία από το πεδίο, ποια θεωρείτε ότι είναι τα πιο κρίσιμα τεχνικά ερωτήματα της υπόθεσης που παραμένουν μέχρι σήμερα αναπάντητα ή υποτιμημένα στη δημόσια συζήτηση;
Στο δυστύχημα των Τεμπών η πυρόσφαιρα δεν ήταν «δευτερεύον συμβάν». Ήταν καθοριστικός παράγοντας επιβίωσης ή θανάτου.
Από τη δική μας τεχνική διερεύνηση και πλέον από στοιχεία που έχουν αναγνωριστεί και στο πλαίσιο της δικαστικής διαδικασίας, προκύπτει ότι τουλάχιστον 27 άτομα επέζησαν της αρχικής σύγκρουσης. Αυτό σημαίνει ότι δεν κατέληξαν ακαριαία λόγω μηχανικών κακώσεων. Επέζησαν του πρωτογενούς τραυματικού γεγονότος.
Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, είναι τι μεσολάβησε.
Η απάντηση βρίσκεται στη δυναμική της πυρόσφαιρας και στη συνέχεια στη διασπορά εύφλεκτου υλικού στο περιβάλλον, μετά την ολοκλήρωση του αρχικού φαινομένου ταχείας καύσης. Τα τεχνικά δεδομένα δείχνουν ότι:
Η θερμική ακτινοβολία και το ωστικό φορτίο της πυρόσφαιρας δημιούργησαν συνθήκες άμεσης γενικευμένης ανάφλεξης. Μετά την ολοκλήρωση του φαινομένου της πυρόσφαιρας, ακολούθησε εκτεταμένη επιφανειακή καύση υλικού που είχε ήδη διασκορπιστεί.
Το είδος του εύφλεκτου φορτίου, όπως προκύπτει από τα χαρακτηριστικά καύσης και τη μορφολογία των εγκαυμάτων, δεν παραπέμπει σε απλή καύση περιορισμένης ποσότητας λιπαντικών ελαίων.
Οι 27 άνθρωποι επέζησαν της σύγκρουσης και απεβίωσαν στη συνέχεια, άρα η αιτία θανάτου μετατοπίζεται τεχνικά από τη μηχανική πρόσκρουση στη θερμική και τοξική επίδραση του μεταγενέστερου φαινομένου. Αυτό δεν είναι πολιτική εκτίμηση. Είναι ζήτημα φυσικής, χημείας καύσης και ιατροδικαστικής συσχέτισης.
Η υποτίμηση της πυρόσφαιρας και των αιτίων της δεν αποτελεί απλώς ερμηνευτική διαφωνία. Αγγίζει τον πυρήνα της διερεύνησης: Τι ακριβώς ανεφλέγη; Ποια ήταν η ποσότητα; Πώς διασκορπίστηκε; Υπήρχε φορτίο που δεν έχει αποτυπωθεί στα επίσημα έγγραφα μεταφοράς;
Όταν το δευτερογενές θερμικό φαινόμενο μετατρέπεται σε κύρια αιτία απώλειας ζωής για ανθρώπους που είχαν επιβιώσει της σύγκρουσης, τότε η τεχνική του διερεύνηση δεν είναι προαιρετική. Είναι υποχρεωτική και δυστυχώς δεν διερευνήθηκε.
Κάθε προσπάθεια απομείωσης της σημασίας του φαινομένου δημιουργεί εύλογα ερωτήματα περί πληρότητας και κατεύθυνσης της έρευνας. Ο κρίσιμος λοιπόν παράγοντας θανάτου για 27 τουλάχιστον επιβάτες δεν έτυχε της επίσημης κρατικής διερεύνησης, αλλά συστηματικής προσπάθειας υποτίμησης και όχι μόνο. Και αυτό από μόνο του, πέραν των άλλων δικονομικών θεμάτων, προκαλεί κι άλλα δικαιολογημένα ερωτήματα.
Η δίκη που ξεκινά στις 23 Μαρτίου δεν είναι απλώς μια δικαστική μάχη. Είναι η ώρα της αλήθειας για την ελληνική δικαιοσύνη.Αν η Πολιτεία αντέξει να κοιτάξει κατάματα τα ευρήματα, την αλήθεια και τις ευθύνες της, τότε η μνήμη των 57 ανθρώπων θα βρει επιτέλους ανάπαυση
Στη δίκη για τα βίντεο που βρίσκεται σε εξέλιξη, φαίνεται να επιβεβαιώνεται ένα από τα βασικά ευρήματα της ομάδας σας, σχετικά με τις μαζικές διαγραφές βίντεο από την εταιρεία Interstar. Πιστεύετε ότι θα μπορέσει αυτή η παραδοχή να ξηλώσει το κουβάρι της υπόθεσης;
Η υπόθεση των βίντεο από τη φόρτωση της εμπορικής αμαξοστοιχίας στη Θεσσαλονίκη δεν είναι μια δευτερεύουσα δικονομική λεπτομέρεια. Αγγίζει τον πυρήνα της αποδεικτικής αλυσίδας. Η διαχειρίστρια εταιρεία αρχικά υποστήριξε ότι τα επίμαχα αρχεία διαγράφηκαν αυτόματα, στο πλαίσιο τυπικής πολιτικής περιορισμένου χρόνου αποθήκευσης. Η δική μας τεχνική ανάλυση, όμως, κατέδειξε κάτι διαφορετικό:
Οι διαγραφές δεν ήταν οριζόντιες ούτε μαζικά αυτοματοποιημένες με βάση ενιαίο χρονικό κανόνα. Αφορούσαν συγκεκριμένο χρονικό εύρος που συνδεόταν άμεσα με το δυστύχημα στα Τέμπη. Η διαδικασία διαγραφής ξεκίνησε περίπου 48 ώρες μετά το συμβάν . Όταν παρατηρείται επιλεκτική απώλεια δεδομένων που σχετίζονται με συγκεκριμένο γεγονός, τότε το τεχνικό ερώτημα μετατρέπεται σε ερώτημα σκοπιμότητας.
Στη δικαστική διαδικασία που εξελίσσεται, επιβεβαιώνεται πλέον ότι δεν επρόκειτο για απλή αυτόματη ανακύκλωση χώρου. Αυτό έχει σοβαρές συνέπειες, διότι θίγεται η ακεραιότητα της αποδεικτικής διαδικασίας, εγείρονται ζητήματα αλλοίωσης ή παρεμπόδισης αποδεικτικού υλικού.
Εάν αυτό επιβεβαιωθεί και με δικαστική απόφαση, δηλαδή καταδειχθεί ότι υπήρξε στοχευμένη διαγραφή υλικού που συνδεόταν με τη φόρτωση του εμπορικού συρμού, τότε δεν μιλάμε απλώς για πλημμελή διαχείριση αρχείων.
Μιλάμε για πράξη που επηρεάζει άμεσα τη δυνατότητα διερεύνησης του φορτίου και, κατ’ επέκταση, τη διερεύνηση της πυρόσφαιρας και των αιτίων της και επηρεάζει την προσεχή κύρια δίκη στον πυρήνα της, διότι αποδομεί το αφήγημα της κεντρικής κυβέρνησης, η οποία λαμβάνει μέρος επίσημα πλέον στην υπόθεση διαλέγοντας πλευρά ως μη όφειλε.
Αν δικαιοσύνη αναγνωρίσει με απόφασή της, ότι η διαγραφή ήταν στοχευμένη και όχι αυτοματοποιημένη, τότε πράγματι ανοίγει ο δρόμος για βαθύτερη διερεύνηση όχι μόνο του φορτίου, αλλά και της διαχείρισης της έρευνας τις πρώτες κρίσιμες ώρες και ημέρες, μια έρευνα που πιθανόν να αποκαλύψει πολλά.
Σε λίγες ημέρες ξεκινά η βασική δίκη. Από τη δική σας θέση, τι θα κρίνει αν αυτή η διαδικασία θα οδηγήσει σε ουσιαστική απονομή δικαιοσύνης και όχι σε ένα ακόμη επεισόδιο συγκάλυψης;
Στην έναρξη της βασικής δίκης για το δυστύχημα στα Τέμπη θα κριθεί ένα θεμελιώδες ερώτημα: Θα δικαστεί ολόκληρο το γεγονός ή μόνο ένα τμήμα του;
Από τεχνική σκοπιά, το συμβάν δεν αποτελείται μόνο από τη σύγκρουση, γιατί περιλαμβάνει τη σύγκρουση, την πυρόσφαιρα, τη μεταγενέστερη γενικευμένη πυρκαγιά, και τις συνέπειες αυτών στα θύματα.
Τα δεδομένα που έχουμε αναδείξει, και τα οποία πλέον δεν αμφισβητούνται ως προς την ύπαρξή τους, δείχνουν ότι 27 άνθρωποι επέζησαν της αρχικής σύγκρουσης και κατέληξαν συνεπεία της φωτιάς και των θερμικών/τοξικών επιδράσεων που ακολούθησαν.
Αν σε μια δίκη που αφορά ένα γεγονός τέτοιας κλίμακας δεν υπάρχει σαφής κατηγορία για το θερμικό φαινόμενο, δεν υπάρχει κατηγορούμενος για την πρόκληση ή τη διαχείριση της πυρκαγιάς, δεν εξετάζεται σε βάθος το αίτιο της πυρόσφαιρας και το είδος του εύφλεκτου φορτίου, τότε αντικειμενικά δημιουργείται ένα δομικό κενό στη διαδικασία.
Όταν υπάρχουν θάνατοι από φωτιά, η φωτιά πρέπει να έχει ποινικό και αποδεικτικό αντικείμενο διερεύνησης. Διαφορετικά, η δίκη εξετάζει μόνο το μηχανικό σκέλος του συμβάντος και όχι το πλήρες φάσμα των αιτιών που οδήγησαν στην απώλεια ζωής.
Δυστυχώς το κατηγορητήριο δεν αντανακλά το σύνολο των αιτιών θανάτου, αλλά μόνο από τη σύγκρουση, άρα διεκδικούμε Δικαιοσύνη για ένα μέρος της αλήθειας;
Δικαιοσύνη θα αποδοθεί όταν εξεταστεί ολόκληρη η αλήθεια, ακόμη κι αν είναι δυσάρεστη.
Όπως είναι το κατηγορητήριο όμως η πυρόσφαιρα και οι 27 θάνατοι από φωτιά μένουν εκτός ουσιαστικής ποινικής αξιολόγησης, και η διαδικασία εμφανίζει εγγενές έλλειμμα και μοιάζει κολοβή.
Η υπόθεση των Τεμπών δεν προχώρησε μόνο μέσα από θεσμικές διαδικασίες, αλλά και χάρη στην επιμονή των συγγενών και την ενεργή παρουσία της κοινωνίας. Πώς βιώσατε εσείς αυτή τη διαδικασία, όπου η κοινωνία «πήρε την υπόθεση στα χέρια της»;
Η υπόθεση των Τεμπών πράγματι δεν εξελίχθηκε αποκλειστικά μέσα από τους θεσμικούς μηχανισμούς. Εξελίχθηκε γιατί κάποιοι εκ των συγγενών δεν σιώπησαν και γιατί η κοινωνία αρνήθηκε να αποδεχθεί μια απλοποιημένη εκδοχή των γεγονότων όπως την εμφάνιζε η κεντρική κυβέρνηση και τα ΜΜΕ.
Από τη δική μου θέση, ως τεχνικός σύμβουλος, βίωσα κάτι εξαιρετικά σπάνιο.
Την κοινωνία να διεκδικεί την τεχνική αλήθεια. Να ζητά απαντήσεις. Να απαιτεί δεδομένα.
Πολλοί εκ των συγγενών θυμάτων λειτούργησαν ως φορείς επιμονής. Πρωτοστάτησαν στις έρευνες, ανέθεσαν ανεξάρτητες πραγματογνωμοσύνες, μελέτησαν τεχνικές εκθέσεις, αμφισβήτησαν ασάφειες. Αυτό είναι πρωτοφανές για τα ελληνικά δεδομένα. Η κοινωνία, από την πλευρά της, πήρε στα χέρια της την απαίτηση για δικαιοσύνη και κάθαρση.
Προσωπικά, το βίωσα ως μια διαδικασία βαριά, απαιτητική και συχνά ψυχοφθόρα. Όταν εργάζεσαι πάνω σε δεδομένα που συνδέονται με ανθρώπινες απώλειες, δεν έχεις το περιθώριο λάθους. Και όταν γνωρίζεις ότι πίσω από κάθε τεχνικό εύρημα υπάρχει μια οικογένεια που περιμένει απάντηση, η ευθύνη πολλαπλασιάζεται. Όμως υπήρξε και κάτι ακόμη.
Η κοινωνία απέδειξε ότι η τεχνική γνώση δεν είναι ελιτίστικο προνόμιο. Όταν οι πολίτες ενημερώνονται, όταν έχουν πρόσβαση σε στοιχεία, μπορούν να παρακολουθήσουν, να κατανοήσουν και να απαιτήσουν σοβαρότητα. Έτσι, με πρωτοστάτες κάποιους εκ των οικογενειών θυμάτων, δεν την άφησαν την υπόθεση να κλείσει πρόωρα και η κοινωνία τους αγκάλιασε.
Και αυτό, ανεξάρτητα από την έκβαση της δίκης, είναι ήδη μια θεσμική παρακαταθήκη.
Η υπόθεση των Τεμπών με τις κρατικές-πολιτικές ευθύνες και ανεπάρκειες, λειτούργησε για μεγάλο μέρος της κοινωνίας ως σημείο αφύπνισης, όχι μόνο για ένα τραγικό συμβάν, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι δημόσιες υποδομές, οι μηχανισμοί ελέγχου και η διοικητική και πολιτική λογοδοσία
Πολλοί άνθρωποι που κινητοποιήθηκαν για τα Τέμπη δεν το έκαναν μόνο για ένα δυστύχημα, αλλά γιατί αναγνώρισαν ένα ευρύτερο πρόβλημα λειτουργίας του κράτους και των υποδομών. Πιστεύετε ότι αυτή η κοινωνική εμπλοκή μπορεί να αφήσει μια πιο μόνιμη παρακαταθήκη;
Η υπόθεση των Τεμπών με τις κρατικές-πολιτικές ευθύνες και ανεπάρκειες, λειτούργησε για μεγάλο μέρος της κοινωνίας ως σημείο αφύπνισης, όχι μόνο για ένα τραγικό συμβάν, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι δημόσιες υποδομές, οι μηχανισμοί ελέγχου και η διοικητική και πολιτική λογοδοσία.
Η κοινωνική κινητοποίηση δεν περιορίστηκε στο συλλογικό πένθος. Μετατράπηκε σε απαίτηση για διαφάνεια στη διαχείριση κρίσιμων υποδομών, αυστηρή τήρηση πρωτοκόλλων ασφάλειας, για ανεξάρτητη και πλήρη διερεύνηση σοβαρών ατυχημάτων, για λογοδοσία χωρίς ιεραρχικές «ασπίδες», απαίτηση για τιμωρία των ενόχων κ.λπ.
Αν η κοινωνική αυτή εμπλοκή παραμείνει σε αυτό το επίπεδο, δηλαδή στο επίπεδο της απαίτησης για θεσμική ποιότητα και αλλαγή και όχι συγκυριακή αγανάκτηση, τότε ναι, μπορεί να αφήσει μόνιμη παρακαταθήκη.
Αν συμβεί μετατροπή της οργής σε θεσμική ωρίμανση, η κοινωνική κινητοποίηση θα έχει ξεπεράσει το πλαίσιο μιας τραγωδίας και θα έχει μετατραπεί σε καταλύτη μεταρρύθμισης.
Μπροστά στην 28η Φεβρουαρίου, σε μια περίοδο όπου εμφανίζονται διαφορετικές προσεγγίσεις και προσπάθειες να διασπαστεί η κοινή προσπάθεια, ποιο μήνυμα ενότητας θεωρείτε κρίσιμο να σταλεί προς την κοινωνία, ώστε να μη χαθεί ο στόχος της αλήθειας και της δικαιοσύνης για τα Τέμπη;
Η 28η Φεβρουαρίου δεν είναι ημερομηνία αντιπαράθεσης. Είναι ημερομηνία μνήμης και ευθύνης για το δυστύχημα στα Τέμπη.
Σε περιόδους έντασης είναι αναμενόμενο να εμφανίζονται διαφορετικές προσεγγίσεις, ακόμη και απόπειρες διάσπασης. Αυτό όμως που δεν πρέπει να διασπαστεί είναι ο κοινός στόχος, η πλήρης διερεύνηση των αιτιών και η ουσιαστική απονομή δικαιοσύνης.
Το κρίσιμο μήνυμα ενότητας είναι απλό και καθαρό, η υπόθεση δεν ανήκει σε κόμματα.
Δεν ανήκει σε ιδεολογικούς χώρους.
Δεν ανήκει σε πρόσωπα. Ανήκει στην αλήθεια των γεγονότων και στη μνήμη των ανθρώπων που χάθηκαν. Η ενότητα δεν σημαίνει ομοφωνία σε όλα.
Σημαίνει συμφωνία σε ένα θεμελιώδες, ότι η διερεύνηση πρέπει να είναι πλήρης, τεκμηριωμένη και χωρίς εξαιρέσεις, και η τιμωρία των ενόχων απαίτηση…
Αν μετατρέψουμε την υπόθεση σε πεδίο πολιτικής εκμετάλλευσης, αποδυναμώνουμε το ίδιο το αίτημα για δικαιοσύνη. Αντίθετα, όταν παραμένουμε προσηλωμένοι στα παραπάνω δεδομένα, τότε διατηρούμε τη συζήτηση στο επίπεδο που της αρμόζει.
Προσωπικά, θεωρώ ότι η κοινωνία έχει ήδη δείξει ωριμότητα. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι νηφαλιότητα και σταθερότητα στην επιδίωξη για επίτευξη των στόχων.
Θα θέλατε να προσθέσετε κάτι;
Κλείνοντας, ως τεχνικός σύμβουλος, θέλω να προσθέσω επιγραμματικά: Η δίκη που ξεκινά στις 23 Μαρτίου δεν είναι απλώς μια δικαστική μάχη. Είναι η ώρα της αλήθειας για την ελληνική δικαιοσύνη.
Αν η Πολιτεία αντέξει να κοιτάξει κατάματα τα ευρήματα, την αλήθεια και τις ευθύνες της, τότε η μνήμη των 57 ανθρώπων θα βρει επιτέλους ανάπαυση.
Σε διαφορετική περίπτωση, το κενό που θα μείνει πίσω θα είναι μεγαλύτερο και από την ίδια την τραγωδία…
