του Φαμπρίτσιο Πότζι*
Ένταση υφίσταται μεταξύ Μόσχας και Μπακού εξαιτίας της σύλληψης, στο Εκατερίνμπουργκ, Αζέρων που πιστεύεται ότι εμπλέκονται σε τοπικό οργανωμένο έγκλημα. Σε αντίποινα οι αρχές του Αζερμπαϊτζάν έκλεισαν τον [ρωσικών συμφερόντων] ραδιοτηλεοπτικό σταθμό Σπούτνικ, συλλαμβάνοντας και ορισμένους δημοσιογράφους του. Ωστόσο, φαίνεται ότι η καυκάσια αναταραχή ενδέχεται να επεκταθεί και πέρα από τον πρώην σοβιετικό χώρο, καθώς αρκετοί παρατηρητές κατηγορούν το Μπακού ότι επέτρεψε την υπερπτήση σιωνιστικών drones και μαχητικών αεροσκαφών που επρόκειτο να χτυπήσουν το Ιράν.
Οι ρίζες της έντασης πρέπει, πάντως, να αναζητηθούν παλιότερα: τότε που το Μπακού, πιθανώς με ξένες πλάτες, προμήθευσε ηλεκτρικό εξοπλισμό στο Κίεβο που χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή όπλων. Μάλιστα στα τέλη Μαΐου ο Ζελένσκι είχε ευχαριστήσει δημοσίως τον ηγέτη του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίεφ… Επιπλέον, τα ιρανικά ΜΜΕ κατηγόρησαν το Μπακού ότι επέτρεψε στην πολεμική αεροπορία του Ισραήλ να πετάξει πάνω από το έδαφος του Αζερμπαϊτζάν για να χτυπήσει ιρανικές πόλεις. Ο Αλίεφ αρνήθηκε επίσημα την εμπλοκή του Αζερμπαϊτζάν, αλλά αυτό έχει την ίδια αξία με μια παλιότερη διάψευσή του, όταν είχε αποκαλυφθεί η συμμετοχή Τούρκων πρακτόρων στον πόλεμο κατά του Καραμπάχ το 2020 (στον οποίο είχε χρησιμοποιήσει και ισραηλινά αναγνωριστικά drones και πυραύλους).
Αζέρικες επεκτατικές βλέψεις σε Ιράν και Αρμενία
Το Αζερμπαϊτζάν, σημειώνει ο Ρώσος αναλυτής Μπόρις Ροζίν, επιθυμεί την αποδυνάμωση και τον διαμελισμό του Ιράν, αφού τότε θα μπορούσε να καταλάβει τη νότια Αρμενία, αλλά και να προσαρτήσει τις βορειοδυτικές περιοχές του Ιράν, όπου σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού αποτελείται από Αζέρους. Ο Ροζίν ανατρέχει επιπλέον σε μια μακρά ιστορία «διαφωνιών» μεταξύ Ρωσίας και Αζερμπαϊτζάν, ιδίως όσον αφορά τις στρατιωτικές προμήθειες προς το Κίεβο και άλλες χώρες – όπως η Συρία, όπου το Αζερμπαϊτζάν «διευκόλυνε» τις προμήθειες όπλων προς τους τζιχαντιστές που πολεμούσαν εναντίον του Άσαντ. Είναι σαφές, λέει ο Ροζίν, ότι το Μπακού «ακολουθεί συστηματικά εδώ και καιρό μια πορεία αναθεώρησης των σχέσεων με τη Ρωσία».
Ο Καζάκος συνδικαλιστής Αζνούρ Κουρμάνοφ είναι πιο ευθύς, δηλώνοντας ότι «ο Αλίεφ έχει αποκαλυφθεί ως πράκτορας της Άγκυρας και του Λονδίνου» με στόχο να προκαλέσει αστάθεια στα νότια σύνορα της Ρωσίας. Είναι προφανές, εξηγεί ο Κουρμάνοφ, ότι μια ενδεχόμενη ήττα του Κιέβου «θα υπονομεύσει τα σχέδια του Αλίεφ για περαιτέρω απορρόφηση του αρμενικού “δυτικού Αζερμπαϊτζάν”, και τις φιλοδοξίες του να γίνει ο κύριος μοχλός της Δυτικής και τουρκικής πολιτικής στην Κεντρική Ασία». Άρα κάνει τα πάντα προκειμένου να δυσκολέψει τα πράγματα για τη Ρωσία. Μεταξύ άλλων, το Μπακού προσπαθεί να επιβάλει τη βρετανική-τουρκική μεθοδολογία στα λοιπά μέλη του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών (OTS: Αζερμπαϊτζάν, Καζακστάν, Κιργιστάν, Τουρκία, Ουζμπεκιστάν): «Όλη αυτή η ρωσοφοβική δραστηριότητα συντονίζεται από ένα ενιαίο κέντρο, με το Αζερμπαϊτζάν ως κινητήρια δύναμη», επισημαίνει ο Κουρμάνοφ.
Πολιορκητικός κριός κατά της Ρωσίας
Ο Αλίεφ δεν θα είχε εμπλακεί σε μια τέτοια αντιπαράθεση εάν δεν είχε ήδη συμφωνήσει με την Άγκυρα πώς να κινηθεί, και εάν δεν είχε εξασφαλίσει την υποστήριξη του Λονδίνου. Σύμφωνα με τον Κουρμάνοφ, το Αζερμπαϊτζάν θα χρησιμοποιηθεί από τους Τούρκους και τους Βρετανούς ως «πολιορκητικός κριός για να δημιουργήσουν ένα σημείο έντασης στο νότο, με στόχο να σώσουν την Ουκρανία και να εκδιώξουν τη Ρωσία από την Υπερκαυκασία και την Κεντρική Ασία». Αυτό επιβεβαιώνεται από τα τελευταία γεγονότα στην Αρμενία, η οποία «γίνεται προτεκτοράτο της Τουρκίας και της Δύσης, ενώ το ΝΑΤΟ αποκτά έναν ανοιχτό διάδρομο προς την Κασπία Θάλασσα και την Κεντρική Ασία». Στην πραγματικότητα, σχηματίζεται ένα νέο μέτωπο για «να εξαντληθούν οι στρατιωτικοί πόροι της Μόσχας και να δημιουργηθεί μια αλυσίδα εχθρικών κρατών κατά μήκος των νότιων συνόρων της, περικυκλώνοντάς την».
Το Αζερμπαϊτζάν θεωρεί από καιρό πως είναι περιφερειακή δύναμη, λέει ο Ρόζιν: η νίκη στο Καραμπάχ, η αύξηση της στρατιωτικής του ισχύος, η υποστήριξη της Τουρκίας, όλα αυτά ενισχύουν τις φιλοδοξίες του. Οποιοδήποτε περιστατικό θα μπορούσε να γίνει το έναυσμα μιας ανοιχτής σύγκρουσης με τη Ρωσία, είτε πρόκειται για μια επιχείρηση κατά του εγκλήματος στη Σιβηρία, είτε για μια ρωσική πυραυλική επίθεση σε ένα διυλιστήριο πετρελαίου στην Ουκρανία, που είναι σημαντικό για το Μπακού: «Η καταστροφή των ουκρανικών διυλιστηρίων, που τροφοδοτούνται με αζέρικο πετρέλαιο, θα μπορούσε να είναι ο πραγματικός λόγος για την υστερία του Αζερμπαϊτζάν», τονίζει ο Ρόζιν.
Τι θα μπορούσε να κάνει η Μόσχα;
Εάν το Αζερμπαϊτζάν, όπως αναγνωρίζει ο Κουρμάνοφ, είναι ένας βασικός κρίκος στον «διάδρομο Βορρά-Νότου», η Μόσχα πρέπει να αποδείξει ότι διαθέτει μια εναλλακτική λύση, μέσω της Κασπίας Θάλασσας, του Ιράν, του Τουρκμενιστάν – μια λύση έστω πιο δυσπρόσιτη, αλλά εφικτή: αυτό θα μείωνε τις δυνατότητες εκβιασμού του Μπακού. Επιπλέον, οι Αζέροι επιχειρηματίες στη Ρωσία έχουν επιρροή και είναι πλούσιοι, λέει ο Ρόζιν: «Το συμφέρον τους είναι η σταθερότητα των σχέσεων». Θα μπορούσαν οι ίδιοι να καταστήσουν σαφές στο Μπακού ότι η αντιπαράθεση αποτελεί κίνδυνο για τα περιουσιακά του στοιχεία και τη φήμη του: αυτό θα ήταν πιο πειστικό από οποιαδήποτε διπλωματική νότα.
Τέλος, η Τουρκία είναι εταίρος του Αζερμπαϊτζάν, αλλά δεν υποστηρίζει τις συγκρούσεις με τη Ρωσία. Το Ιράν είναι μάλλον στο πλευρό της Μόσχας. Η δε Ινδία επιθυμεί σταθερότητα και αδιατάρακτες εφοδιαστικές αλυσίδες. Εάν η Ρωσία συνεννοηθεί με αυτές τις χώρες, «το Μπακού μπορεί να στερηθεί την αίσθηση της ατιμωρησίας». Δεν θα ήταν η πρώτη φορά που το Μπακού θα έκανε πίσω, αναζητώντας την προσέγγιση με τη Μόσχα. Από την άλλη πλευρά, ολόκληρη η περιοχή απέχει πολύ από μια κατάσταση ηρεμίας, όπως αποδεικνύεται και από την υπόθεση της Αρμενίας… Όλα είναι σε κίνηση.
* Ιταλός δημοσιογράφος. Εδώ αποδίδονται αποσπάσματα άρθρου του, το οποίο αναρτήθηκε στην ιταλική διαδικτυακή εφημερίδα Contropiano (contropiano.org, 2/7/2025). Οι μεσότιτλοι είναι της Σύνταξης.
