του Βλάση Αγτζίδη (*)
Η Κατερίνη είναι μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες πόλεις της Βόρειας Ελλάδας. Ένα από τα χαρακτηριστικά της στοιχεία εκτός από τις απέραντες ακτές και τον μυθικό Όλυμπο, είναι η πλούσια πνευματική ζωή και η τοπική διανόηση που λίγα πράγματα έχει να ζηλέψει από την κοντινή Θεσσαλονίκη και την Αθήνα. Ένα από τα πρόσφατα αξιοσημείωτα τεκμήρια αυτών των διαπιστώσεων είναι η έκδοση του λευκώματος «Κατερίνη. Το παραμύθι της πόλης. Μια ξενάγηση στην Κατερίνη του 20ού αιώνα με τον φακό του Σάββα Τσιλιγγιρίδη» από τις εκδόσεις temeteron, με κείμενα του φιλόλογου και ποιητή Αντώνη Κάλφα και επιμέλεια φωτογραφιών του Σπύρου Τσιλιγκιρίδη. Η έκδοση βασίζεται σε 118 ασπρόμαυρες φωτογραφίες του πρόσφυγα Σάββα Τσιλιγγιρίδη που είχε γεννηθεί στη Φάτσα του Πόντου. Οι φωτογραφίες που είναι ένας αληθινός εικαστικός πλούτος, αποτυπώνουν με έναν ειδυλλιακό τρόπο την επαρχιακή πόλη την περίοδο 1954-1996 «πριν από την επέλαση του μαζικού καταναλωτισμού και της πολυκατοικίας».
Αυτό που χρησιμοποιούμε ως κριτήριο για να μιλήσουμε για την ποιότητα της φωτογραφίας είναι ο τρόπος με τον οποίο αποτυπώνεται η εικόνα στο φιλμ με τη διαμεσολάβηση ενός μέσου που είναι η φωτογραφική μηχανή. Η αξία του φωτογράφου καθορίζεται από την τεχνική που χρησιμοποιεί να αποτυπωθεί στο φιλμ το αντικείμενο που φωτογραφίζεται. Ο φωτογράφος καθορίζει το αποτέλεσμα με το είδος του φακού και του φιλμ που έχει επιλέξει, με την ποσότητα και το φάσμα του φωτός που επιτρέπει να περάσει, με το χρόνο για το άνοιγμα του κλείστρου, με τη διαδικασία εμφάνισης κ.λπ. Η ποιότητα των φωτογραφιών του Τσιλιγγιρίδη αποδεικνύει ότι η ματιά του, η τεχνική του και η εικαστική του ευαισθησία τον τοποθετούν στην κατηγορία των σπουδαίων σύγχρονων φωτογράφων σαν τους Σπύρο Μελετζή, Δημήτρη Λέτσιου, Κώστα Μπαλάφα και Τάκη Τλούπα.
Όπως επισημαίνει ο ποιητής και φιλόλογος Αντώνης Κάλφας, ο οποίος έχει επιμεληθεί τα κείμενα του λευκώματος: «Ο τίτλος “Το παραμύθι της πόλης” υπό τον οποίο στεγάζονται οι ανθρωπολογικής ωραιότητας όψεις της Κατερίνης έχει διπλό περιεχόμενο: από τη μια μεριά περιέχει τον φωτογραφικό μόχθο μισού αιώνα αλλά από την άλλη η ανάγνωσή αυτών των εικόνων μάς αναγκάζει να διαβάσουμε επαρκώς τον πολιτισμό της Κατερίνης σε όλη τη μεταπολεμική διαδρομή της (άνθρωποι, σπίτια, δρόμοι, καφενεία, δημοτικό πάρκο, καπνοκαλλιέργεια, πολιτιστική ζωή, θρησκευτικές αναπαραστάσεις, δημόσιοι χώροι) σε μια εποχή δηλαδή που οργανώνεται η πόλη και επιχειρεί να συστήσει στους πολίτες της το δικό της παραμύθι, τη δική της δηλαδή εκδοχή της συλλογικής μας περιπέτειας.
Στις τέσσερις ενότητες του λευκώματος (Η γεωγραφία της πόλης: δρόμοι, γειτονιές και άνθρωποι, η κοινωνική και πολιτιστική ζωή, η πλατεία Ελευθερίας, η αγροτική ζωή) αποδίδεται με μαεστρία ο κάματος των ανθρώπων της υπαίθρου, η κοινοτική τους οργάνωση, οι ιδιαιτερότητές τους, οι καθημερινές τους δραστηριότητες στο σπίτι και στη δουλειά.»
Οι φωτογραφίες του Τσιλιγγιρίδη, εκτός από την εικαστική τους αξία, λειτουργούν και ως ισχυρή ιστορική μαρτυρία. Παρέχουν οπτικά τεκμήρια για τις χαμένες πλέον εικόνες του παρελθόντος ώστε ο μελετητής, ή απλώς ο θεατής, να κατανοήσει το παρελθόν και να αντιληφθεί τις μεγάλες αλλαγές που επιφέρει ο χρόνος. Οι φωτογραφίες αυτές μας επιτρέπουν να διαμορφώσουμε την ιστορική μας αντίληψη για την πόλη, λειτουργώντας ως αποδεικτικό υλικό για τις κυρίαρχες αρχιτεκτονικές μορφές, τις πολεοδομικές επιλογές, την καθημερινότητα αλλά και τις κοινωνικές αντιλήψεις του παρελθόντος.
* Ο Βλάσης Αγτζίδης είναι ιστορικός
