Ο πρόεδρος Τραμπ εκμεταλλεύθηκε την κεντρική ομιλία του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός την Τετάρτη 21/01/2026 –έναν τόπο προσκυνήματος για τους υποστηρικτές της παγκοσμιοποίησης– για να ισχυριστεί ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες σταμάτησαν να προσφέρουν τις αγορές τους και τη στρατιωτική τους προστασία σε ευρωπαίους συμμάχους, τους οποίους χλεύασε ως τζαμπατζήδες.
Ορκίστηκε να συνεχίσει τον εμπορικό του πόλεμο. Χαρακτήρισε τους δασμούς ως το τίμημα της εισόδου σε μια χώρα 300 εκατομμυρίων καταναλωτών (τις ΗΠΑ). Χαρακτηριστικά ανέφερε ότι «Οι Ηνωμένες Πολιτείες κρατούν ολόκληρο τον κόσμο στην επιφάνεια», και ότι «Όλοι εκμεταλλεύτηκαν τις Ηνωμένες Πολιτείες». «We give so much», ανέφερε συγκεκριμένα «and get so little in return.»
Πρόκειται για πλήρη αντιστροφή της πραγματικότητας! Η κατ’ εξοχήν ιμπεριαλιστική χώρα του 20ού αιώνα με τα λόγια του κ. Τραμπ παρουσιάζεται ως θύμα εκμετάλλευσης (sic) από τις υπόλοιπες χώρες του πλανήτη! Θου, Κύριε, φυλακήν τω στόματί μου και θύραν περιοχής περί τα χείλη μου.
«Μόνο στο βασίλειο του Μεγάλου Αδελφού οι λέξεις έχουν την αντίθετη σημασία από τη συνηθισμένη, ο σκοπός όμως αυτής της διαστροφής είναι να εξαπατήσει τους αποδέκτες του μηνύματος και επομένως να καταστήσει αδύνατη την κατανόηση αυτού που συμβαίνει πραγματικά και την αμοιβαία επικοινωνία μεταξύ των υπηκόων. Αντιθέτως, στον τρέχοντα πολιτικό λόγο, στον λεγόμενο “πολιτικάντικο”, οι λέξεις μπορούν να έχουν αμφίσημη έννοια, τέτοια δηλαδή που να καθιστά δυνατές διάφορες ερμηνείες και επιπλέον να αυξάνει τον αριθμό των πιθανών δεκτών του μηνύματος﮲ όχι όμως μέχρι του σημείου να αντιστρέφει την τρέχουσα σημασία» (1).
Βεβαίως εκτός από την άποψη του Μπόμπιο, που ισχύει προφανώς, υποστηρίζεται ότι ο κ. Τραμπ δεν κοροϊδεύει μόνο τους οπαδούς του με αυτό τον τρόπο, αλλά είναι και ο ίδιος μέρος του προβλήματος αφού, υπό μιάν έννοια, έχει πρώτα εξαπατήσει τον εαυτό του (ασυνείδητα και συνειδητά) και στη συνέχεια εξαπατά τους άλλους (2).
***
Σε ολόκληρη την πορεία του 20ού αιώνα, γίνεται σαφές ότι οι ΗΠΑ, μακράν του να είναι εκείνο το μοναδικό και δημοκρατικό έθνος που είχαν φανταστεί οι ιδρυτές του, μια Αυτοκρατορία της Ελευθερίας, ήταν οι πρωταίτιοι απροσχημάτιστων και βάναυσων ιμπεριαλιστικών σχεδίων, τόσο στο εσωτερικό (3) όσο και στο εξωτερικό (4). Οι ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις των ΗΠΑ δεν αρχίζουν με τις συνεχείς αποικιοκρατικές παρεμβάσεις τους μετά το τέλος του Β΄ Π.Π., ούτε με τις πρακτικές του William McKinley (5) ούτε καν με τις αντίστοιχες του James Knox Polk (6) αλλά: «Ίσως θα πρέπει να αναζητήσουμε τις ρίζες αυτών των ιμπεριαλιστικών πρακτικών στις ίδιες τις απαρχές της χώρας, στη μαύρη δουλεία και στους γενοκτόνους πολέμους εναντίον των αυτόχθονων Αμερικανών» (7).
Συγχρόνως, οι ΗΠΑ έχουν επιβάλλει μια παγκόσμια φορολόγηση δια των ελλειμμάτων τους και των διεθνών χρηματιστηριακών και άλλων ροών κεφαλαίων μέσω των οποίων οι υποδεέστερες πολιτικά και στρατιωτικά δυνάμεις (μεταξύ των οποίων πρωταγωνιστούν οι ευρωπαϊκές χώρες) αναγκάζονται με διάφορες απειλές, να επιδοτούν υποχρεωτικά το υπέρογκο αμερικανικό χρέος (8). Η πράξη αυτή συνιστά κατ’ εξοχήν πολιτική παρέμβαση συνυφασμένη με τη στρατιωτική ισχύ, και μηδαμινή σχέση έχει με τις οικονομικές επιδόσεις των ΗΠΑ, και γενικότερα με τις οικονομικές αναλύσεις των καθεστωτικών οικονομολόγων, οι οποίες αρνούνται το ρόλο της πολιτικής και στρατιωτικής ισχύος ως θεμελιώδους παράγοντα τροφοδότησης του αμερικανικού χρέους χωρίς περιορισμό, τουλάχιστον μέχρι σήμερα.
Το θέμα όμως δεν είναι τι ισχυρίζεται ο κ. Τραμπ, ο οποίος πάντα αναφέρει γεγονότα αναμεμιγμένα με επινοήσεις. Η τελευταία του αναφορά ότι οι ΗΠΑ κατείχαν τη Γροιλανδία και στη συνέχεια την παραχώρησαν στους Δανούς είναι απτό παράδειγμα αυτού του τρόπου ρητορείας. Είναι γνωστόν ότι κάτι τέτοιο δεν συνέβη ποτέ (9).
Βεβαίως ο κ. Τραμπ έχει συνηθίσει να απευθύνεται με αυτόν τον τρόπο στον Τζόνι από το Ουισκόνσιν ή στη Σάρα από το Κάνσας. Προφανώς αυτός ο τρόπος ανάγνωσης των γεγονότων συμπεριλαμβάνει ως μέρος του προβλήματος και την ίδια την προσωπικότητα του κ. Τραμπ.
Σχετικά με την προσωπικότητα του κ Τραμπ και ειδικά λίγες ώρες μετά την τελευταία έξαρση της συζήτησης για την κατάσταση της ψυχικής υγείας του, που πυροδοτήθηκε από τα σκληρά, που αργότερα διαψεύστηκαν, σχόλια του Σλοβάκου πρωθυπουργού Ρόμπερτ Φίκο (10), έχει ενδιαφέρον η ανακοίνωση που εξέδωσε το Συνέδριο της Ιταλικής Εταιρείας Νευροψυχοφαρμακολογίας (SINPF) στο Μιλάνο (11):
Σ’ αυτήν την ανακοίνωση σχετικά με την προσωπικότητα του προέδρου των ΗΠΑ διαψεύδει τη δημοφιλή αφήγηση περί ναρκισσιστικής διαταραχής προσωπικότητας. Όλο και περισσότεροι μελετητές αναφέρονται στην έννοια του σολιψισμού, μια έννοια ελάχιστα γνωστή στο ευρύ κοινό αλλά ευρέως γνωστή και πολυσυζητημένη σε εξειδικευμένους ψυχιατρικούς κύκλους (παράλληλα πολύ γνωστή στους φιλοσοφικούς κύκλους ως ακραίος υποκειμενισμός: το μόνο πράγμα που είναι βέβαιο ότι υπάρχει είναι η προσωπική συνείδηση του υποκειμένου. Όλος ο εξωτερικός κόσμος, τα αντικείμενα και τα άλλα άτομα θεωρούνται παραγωγές της συνείδησης, μη έχοντας ανεξάρτητη ύπαρξη).
Ο σολιψιστής είναι ένα άτομο για το οποίο ο εαυτός του γίνεται το μοναδικό σημείο αναφοράς. Σε αντίθεση με τον ναρκισσιστή, δεν προσπαθεί καν να αποπλανήσει ή να ευχαριστήσει τους άλλους: απλώς δεν αναγνωρίζει την ύπαρξή τους ως αυτόνομα υποκείμενα. Ο έξω κόσμος παύει να έχει ανεξάρτητη ύπαρξη.
Ο σολιψισμός είναι ένα συμπεριφορικό πρότυπο, όχι παθολογικό, που αναφέρεται σε χαρακτηριστικά όπως η αδυναμία συμμόρφωσης με τους κανόνες, η περιφρόνηση των κοινωνικών κανόνων, η τάση για ψέματα, η ευερεθιστότητα και η έλλειψη ενσυναίσθησης και μεταμέλειας, τα οποία έχουν περιγραφεί εκτενώς στην ψυχιατρική βιβλιογραφία.
Αυτά είναι χαρακτηριστικά που, όταν παρατηρούνται στη διαχείριση απεριόριστης εξουσίας, αποκτούν εντελώς διαφορετική σημασία από ό,τι στην ιδιωτική ζωή. Τα χαρακτηριστικά που μπορεί να φαίνονται ατομικά γίνονται πρόβλημα όταν επηρεάζουν αποφάσεις με παγκόσμιες επιπτώσεις. Η ιστορία δείχνει ότι οι ψυχιατρικές αξιολογήσεις μεγάλων ηγετών συχνά έρχονται μόνο εκ των υστέρων, μερικές φορές μετά από δραματικές συνέπειες. Γι’ αυτό είναι σημαντικό σήμερα να γνωρίζουμε πώς να διαβάζουμε τα σημάδια, χωρίς να τα υποτιμούμε.
Παραπομπές
1) Νορμπέρτο Μπόμπιο, Δεξιά και Αριστερά, Εκδόσεις Πόλις, 1995, σ.125
2) Κ. Μελάς, Η κάθε εξαπάτηση των άλλων είναι και παραμένει αυταπάτη, www.kostasmelas.gr/2017/08/blog-post_20-5
3) Χάουαρντ Ζιν, Ιστορία του λαού των ΗΠΑ, Εκδόσεις Αιώρα, 2009
4) Akira Iriye, Nationalism to Internationalism US Foreign Policy to 1914, editor Routledge & K. Paul 1977
5) Επί της προεδρίας William McKinley (04 Μαρτίου 1897, μέχρι τη δολοφονία του 14/09/1901 και μετά τη διεξαγωγή του Αμερικανό-Ισπανικού πολέμου (1898) κατέλαβε και ενσωμάτωσε στην αμερικανική ιδιοκτησία τη Δημοκρατία της Χαβάης, και επέβαλε την αμερικανική κυριαρχία στις Φιλιππίνες, Γκουάμ και Πουέρτο Ρίκο. Το ίδιο συνέβη και με την Κούβα καθ’ όλη τη διάρκεια της προεδρίας του
6) Επί της προεδρίας J. Polk (04/03/1845-04/03/1849) οι ΗΠΑ προσάρτησαν τις παρακάτω περιοχές: Φλόριντα, Τέξας, Αϊόβα, Ουισκόνσιν, Καλιφόρνια, Νέο Μεξικό, Νεβάδα, Γιούτα, μέρος του Κολοράντο και του Όρεγκον
7) M. Hardt – A. Negri, Αυτοκρατορία, Εκδόσεις Scripta, 2002, σ. 243
8) Κ. Μελάς, Ο εξωτερικός τομέας της οικονομία των ΗΠΑ μπροστά στον καθρέπτη του, www.kostasmelas.gr/2025/10/o-exoterikos-tomeas-tis-oikonomia-ton-ipa-mprosta-ston-kathrepti-toy
9) Grant, Shelagh D, Polar imperative: Α history of Arctic sovereignty in North America, Ed. Douglas & McIntyre; Berkeley, Calif. 2010
10) European leader spoke of shock at Trump’s state of mind after Mar-a-Lago meeting, www.politico.eu/article/donald-trump-florida-robert-fico-eu-summit-nato
11) Trump narcisista? No, piuttosto è un solipsista. Il parere dello psichiatra, www.repubblica.it/salute/2026/01/29/news/solipsismo_trump_salute_mentale-425125746/
