της Καίτης Μυλωνά*
Τα αιτήματα των αγροτών δεν είναι μόνο οικονομικά. Μπορεί να ξεκίνησαν ως αγανάκτηση στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και στην καθυστέρηση των ενισχύσεων, αλλά στη συνέχεια οι αγρότες κατανόησαν ότι και να πληρωθούν τις επιδοτήσεις που τους οφείλονται, το πρόβλημα δεν λύνεται, αντίθετα θα επανέρχεται κάθε χρόνο εντονότερο.
Έτσι πρόσθεσαν στα αιτήματά τους και κάποια που έχουν σχέση με το διαρθρωτικό ζήτημα του αγροδιατροφικού τομέα. Γιατί αυτό είναι το σημαντικότερο, επειδή εμπεριέχει και το ζήτημα των πληρωμών. Και επιπλέον γίνεται ακόμη σημαντικότερο, τώρα που θα συζητηθεί (δόθηκε στη δημοσιότητα τον Ιούλιο) το σχέδιο προϋπολογισμού της Ε.Ε. (το ΠΔΠ- Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο) και η ΚΑΠ είναι αποδυναμωμένη. Έτσι η ανασυγκρότηση του αγροδιατροφικού τομέα γίνεται ακόμη πιο επείγουσα, ώστε τα μειωμένα κονδύλια της ΚΑΠ να κατανεμηθούν κατά τον καλύτερο τρόπο για να υπάρξουν θετικά αποτελέσματα.
Οι αγρότες έστειλαν στον πρωθυπουργό και έδωσαν στη δημοσιότητα έναν κατάλογο αιτημάτων που δεν εξαντλούνται στις φετινές επιδοτήσεις που έχουν καθυστερήσει. Διεκδικούν μέτρα για τη διαρθρωτική στήριξη του πρωτογενούς τομέα –που υπερβαίνει το πρόβλημα των καθυστερήσεων λόγω του σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ– και βάζουν το ζήτημα του κόστους παραγωγής και των τιμών των προϊόντων.
Οι δηλώσεις Τσιάρα, ως απάντηση στα αιτήματα των αγροτών και προκειμένου να κατευνάσει την άρνησή τους να προσέλθουν σ’ έναν προσχηματικό διάλογο, είναι τουλάχιστον προκλητική αφού ομολογεί, ότι τα χρήματα που θα δοθούν ως ενίσχυση δεν είναι «καινούργια λεφτά» αλλά αυτά είναι τα λεφτά που δεν τους έχουν δώσει ή μέρος αυτών που δεν τους έδωσαν ως όφειλαν. Για ποιο λόγο δεν τα έδωσαν; Υπάρχουν δύο εξηγήσεις, η μία να τα δώσουν στους ημέτερους, όπως τα έδιναν μέχρι τώρα (σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ), είτε να προτίμησαν να μείνουν αδιάθετα, έχοντας ως στόχο την ακόμη μεγαλύτερη απαξίωση του αγροτικού τομέα και την έξοδο αγροκτηνοτρόφων από το επάγγελμα. Είναι και αυτό δείγμα των καιρών, ως μέσο για την ακόμη μεγαλύτερη συγκεντροποίηση της γης σε λιγότερα χέρια. Αλλά αυτό συνεπάγεται ακόμη λιγότερη αυτάρκεια σε βασικά αγροτικά προϊόντα, άρα μεγαλύτερη εξάρτηση από το εξωτερικό (συμπεριλαμβανομένων των βορείων ευρωπαϊκών χωρών), φυγή νέων στις χώρες αυτές και άλλες, σμίκρυνση της χώρας.
Και τι θα τρώμε, πώς θα καλυφθούν οι διατροφικές ανάγκες των Ελλήνων πολιτών; Πώς θα επιτευχθεί η επισιτιστική ασφάλεια, η κυριαρχία / δικαίωμα στην τροφή; Και εδώ υπάρχει απάντηση από τις εξουσίες: Μα από σκουλήκια, έντομα, φύκια, και ζωικές πρωτεΐνες τεχνητές, κατασκευασμένες στο εργαστήριο.
Ως προς την ΚΑΠ
Σύμφωνα με το σχέδιο προϋπολογισμού (θα συζητηθεί στη Σύνοδο Κορυφής στις 18-19 Δεκεμβρίου 2025), που το συνολικό ύψος του φθάνει τα 2 τρισεκατομμύρια ευρώ, η Ε.Ε. στοχεύει σε μία «ανεξάρτητη, ευημερούσα, ασφαλή και ακμάζουσα» Ευρώπη, κατά την επόμενη δεκαετία, όπου η ψηφιακή πολιτική ξεχωρίζει. Βέβαια, το τι ακριβώς σημαίνει όλο αυτό, φαίνεται από τις προτεραιότητες που προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Και οι προτεραιότητες έχουν να κάνουν με τη χρηματοδότηση της ψηφιακής πολιτικής, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και την ενίσχυση της αμυντικής θωράκισης της Ε.Ε.
Οι πόροι της ΚΑΠ από 60% περιορίστηκαν στο 30% και τώρα η ΚΑΠ (μαζί με την αλιεία) περιορίζεται γύρω στο 15% του ΠΔΠ και σε απόλυτα μεγέθη από 386,6 σε περίπου 300 δισ. ευρώ. Το πού πηγαίνουν τα πολλά λεφτά (όταν μάλιστα ο συνολικός προϋπολογισμός από 1,2 τρισ. ευρώ του προηγούμενου ΠΔΠ φθάνει τα 2 τρισ. ευρώ) φαίνεται από τις δαπάνες που προορίζονται για την Ανταγωνιστικότητα ιδιαίτερα των μεγάλων των επιχειρήσεων όπου τριπλασιάζονται από 130 σε 410 δισ. ευρώ και τις δαπάνες για την Άμυνα όπου πενταπλασιάζονται από 26 σε 131 δισ. ευρώ.
Επιπλέον, δημιουργείται ένα ενιαίο Ταμείο με 27 Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης (NRPP), ένα ανά κράτος-μέλος, αντί των έως τώρα δεκάδων χωριστών περιφερειακών και τομεακών προγραμμάτων.
Μερική επανεθνικοποίηση της ΚΑΠ
Η Κομισιόν σημειώνει ότι τα κράτη-μέλη μπορούν να συμπληρώνουν τη χρηματοδότηση προγραμμάτων από τους εθνικούς τους προϋπολογισμού. Άρα προτείνεται ή επιβάλλεται μια κάποια επανεθνικοποίηση πολιτικών σε διαφόρους τομείς και οπωσδήποτε στην ΚΑΠ, ενώ συγχρόνως αποδυναμώνεται ο ρόλος περιφερειακών και τοπικών εταίρων (δήμοι, επιμελητήρια, κοινωνία πολιτών) στον δημοκρατικό προγραμματισμό και γίνεται μεταφορά της διαχείρισης στα εθνικά επιτελικά κράτη, κατά το πρότυπο του Ταμείου Ανάκαμψης.
Κατά το πρότυπο του Ταμείου Ανάκαμψης και προκειμένου να έχουν πρόσβαση στα κονδύλια, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να υποβάλουν «εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης», ένα για κάθε χώρα της Ε.Ε., επομένως 27, σε σύγκριση με τις σημερινές εκατοντάδες, ενώ η παροχή των κονδυλίων θα γίνεται με αντάλλαγμα μεταρρυθμίσεις.
Οι κανόνες χρηματοδότησης για τη γεωργία και τις αγροτικές κοινότητες θα είναι απλούστεροι, μεταξύ άλλων όσον αφορά τις πληρωμές, τους λογιστικούς και άλλους ελέγχους.
Οι συνολικοί πόροι που κατανέμονται στην Ελλάδα θα είναι 49,2 δισ. ευρώ, μειωμένοι κατά 1,7 δισ. ευρώ από την τρέχουσα περίοδο, ήτοι μείον 3,3% από τους 50,9 δισ. ευρώ της περιόδου 2021-27. Ενώ ως ποσοστό συμμετοχής των πόρων της Ελλάδας σε σχέση με τον προβλεπόμενο προϋπολογισμό για τα Εθνικά Σχέδια από 5,8% την προγραμματική περίοδο 2021-27, θα είναι 5,7% την περίοδο 2028-34.
Σε όλη αυτή την περίοδο η Ελλάδα ήταν καθαρός λήπτης, με μέση αναλογία περίπου 1 προς 3: για κάθε 1 ευρώ που έχει καταβάλει, έχει εισπράξει πάνω από 3. Αυτό όμως συνοδεύτηκε από αποδοχή της εσωτερικής αγοράς και του ελεύθερου ανταγωνισμού, που λόγω υστέρησης ανταγωνιστικότητας ευνόησαν τις εισαγωγές και επιβάρυναν το εμπορικό ισοζύγιο. Αυτή ήταν, κατά τον Ντελόρ, η αντισταθμιστική λογική των πολιτικών και πόρων Συνοχής προς τις λιγότερο ανεπτυγμένες Περιφέρειες και περιοχές.
Γίνεται σαφές, ότι η Πράσινη Συμφωνία έχει καταργηθεί σιωπηρώς και δια της αλλαγής πολιτικής.
Αντιδράσεις των αγροτών
Οι ψήφοι και οι θέσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αγνοήθηκαν εντελώς στην πρόταση που παρουσιάστηκε ήδη από τον Ιούλιο. Το αποτέλεσμα είναι μια προσέγγιση που είναι απαράδεκτη για τις ευρωπαϊκές αγροτικές οργανώσεις.
Βεβαίως υπάρχουν αντιδράσεις με πρώτη και καλύτερη την αντίδραση των αγροτών. Αντιδρούν και οι οργανώσεις των αγροτών στις χώρες μέλη της Ε.Ε., αλλά και οι οργανώσεις των αγροτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι COPA-COGECA. Εκτός από την αντίθεσή τους στα μειωμένα κονδύλια για την ΚΑΠ και για το Ενιαίο Ταμείο μαζί με τη Συνοχή, θεωρούν ότι δεν λήφθηκε υπόψη ο πληθωρισμός και οι δασμοί που έχει επιβάλλει ο Τραμπ.
Επίσης, διατυπώθηκε κριτική της Επιτροπής Περιφερειών και της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και φορέων της Κοινωνίας των Πολιτών που κρίνουν ότι αν δεν τροποποιηθεί το ΠΔΠ κατά τη διαβούλευση, θα αποδυναμώνει τη συνοχή, την κοινωνικοοικονομική σύγκλιση, τη δημοκρατική διακυβέρνηση και τις δυνατότητες για μια προοδευτική πορεία της ευρωπαϊκής συνεργασίας και ολοκλήρωσης.
Σήμερα γνωρίζουμε –μετά τη δημοσίευση του Κανονισμού για την Απλοποίηση της ΚΑΠ– τι σημαίνουν όλα αυτά: Υποβάθμιση του αγροδιατροφικού τομέα και των πολιτικών για την ασφάλεια των τροφίμων, της περιβαλλοντικής διάστασης και της συμβολής των αγροτών σε όλη αυτή τη διαδικασία.
Το ζητούμενο παραμένει: Ανάγκη για άμεση αναδιάρθρωση του αγροδιατροφικού τομέα
* Η Καίτη Μυλωνά είναι κτηνίατρος και μέλος των «Φίλων της Φύσης»
