Οι πρόσφατες δηλώσεις της πρέσβη των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, στέλνουν ένα μήνυμα που αξίζει προσεκτικής ανάγνωσης. Λίγο πριν από τη συνάντηση του Έλληνα πρωθυπουργού Κ. Μητσοτάκη με τον Τούρκο πρόεδρο Τ. Ερντογάν, η αμερικανική πλευρά έθεσε στο προσκήνιο τον «διάλογο» και τη «σταθερότητα», δίνοντας όμως ιδιαίτερο βάρος στις προσωπικές σχέσεις και στην αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ Αμερικανών διπλωματών σε Αθήνα και Άγκυρα.
Η έμφαση αυτή δεν είναι τυχαία. Υποδηλώνει ότι οι ΗΠΑ επεξεργάζονται διευθετήσεις στην ευρύτερη περιοχή, με γνώμονα τις δικές τους στρατηγικές προτεραιότητες. Η Ανατολική Μεσόγειος παραμένει κρίσιμος χώρος ανταγωνισμών και η Ουάσιγκτον επιδιώκει να περιορίσει τις εντάσεις με τρόπο που να εξυπηρετεί τη συνοχή του ΝΑΤΟ και τα ενεργειακά και τα γεωπολιτικά συμφέροντά της. Σε τέτοιες διαδικασίες, η έννοια της «σταθερότητας» συχνά μεταφράζεται σε συμβιβασμούς εις βάρος των αδύναμων κρίκων.
Η πολιτική λογική που κυριάρχησε επί Τραμπ –ωμή, συναλλακτική και απελευθερωμένη από προσχήματα περί διεθνούς δικαίου– παραμένει παρούσα ως εργαλείο. Σε αυτό το πλαίσιο, Ελλάδα και Κύπρος κινδυνεύουν να βρεθούν μπροστά σε τετελεσμένα, αν οι αμερικανικοί σχεδιασμοί καταλήξουν σε πακέτα διευθετήσεων με την Τουρκία που θα παρουσιαστούν ως «αναγκαίες» για τη σταθερότητα της περιοχής. Το προηγούμενο των εξελίξεων στη Συρία με τη «θυσία» του κουρδικού λαού, αλλά και η παρουσία της Τουρκία στο κλαμπ των προθύμων του Συμβουλίου Ειρήνης του Τραμπ, κάνουν ακόμη πιο ανησυχητική την κατάσταση.
Η πλήρης προσδέση της χώρας στο αμερικανοΝΑΤΟϊκό σύστημα εντείνει αυτή την ευαλωτότητα. Η μετατροπή της Ελλάδας σε στρατιωτικό και ενεργειακό κόμβο, η βαθιά ΝΑΤΟποίηση της εξωτερικής πολιτικής και η μονοδιάστατη σύμπλευση με το Ισραήλ (σε βαθμό που η Ελλάδα και κυρίως η Κύπρος να λειτουργούν ως μετόπισθεν της σιωνιστικής οντότητας) περιορίζουν τα περιθώρια αυτόνομης στρατηγικής. Η χώρα εμφανίζεται ολοένα και περισσότερο ως κρίκος μιας αλυσίδας σχεδιασμών, όχι ως ισότιμος συνομιλητής.
Καθοριστικό ρόλο παίζει και η απουσία διαφάνειας. Οι αποφάσεις λαμβάνονται σε στενούς κύκλους πολιτικών και οικονομικών ελίτ, οι οποίες έχουν σε μεγάλο βαθμό αμερικανοποιηθεί πολιτικά και ιδεολογικά. Οι «κοσμικές» εμφανίσεις της νέας πρέσβεως με εκπροσώπους της αθηναϊκής ελίτ στέλνουν αυτό το μήνυμα μιας αδιαμεσολάβητης σχέσης που προσπερνά τα όποια θεσμικά εργαλεία ελέγχου. Η κοινωνία ενημερώνεται αποσπασματικά και εκ των υστέρων, ενώ η δημόσια συζήτηση περιορίζεται σε καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις.
Σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών κινδύνων, αυτή η κατάσταση καθιστά τη χώρα πιο εκτεθειμένη. Όταν οι διευθετήσεις σχεδιάζονται μακριά από το φως και χωρίς κοινωνική νομιμοποίηση, το ενδεχόμενο δυσάρεστων εξελίξεων μεγαλώνει. Και τότε, αυτό που σήμερα παρουσιάζεται ως «διάλογος» μπορεί να αποδειχθεί ένα καλοστημένο μενού, στο οποίο άλλοι αποφασίζουν και άλλοι καλούνται απλώς να πληρώσουν τον λογαριασμό.
