Του Γιώργου Κυριακού
Η Φοινίκη, πρωτεύουσα των αρχαίων Ηπειρωτών, είναι η Ακρόπολη των Χαόνων στην ομώνυμη κωμόπολη* του Δήμου Φοινικαίων – ενός από τους δύο μειονοτικούς ελληνικούς Δήμους στην Αλβανία. Πρόσφατα βρέθηκε στο επίκεντρο καθώς, πέρα από κάθε δεοντολογία και κανόνα διεθνών όρων αποκατάστασης των μνημείων, ένα ερπυστριοφόρο και μια μπουλντόζα JCB έγιναν πρωταγωνιστές της απαξίωσης του αλβανικού κράτους για την ελληνική κληρονομιά στην επικράτειά του. Τυχαία, ομάδα τουριστών, που νόμιζε ότι τα μηχανήματα έσκαβαν για αντικείμενα αρχαιοκαπηλίας, δημοσιοποίησε εικόνες και βίντεο με την παρουσία των δύο βαρέων μηχανημάτων. Έτσι έγινε γνωστό το γεγονός!
Όπως μας ενημέρωσε φίλος: «Από το 2021 εκκρεμούσε κονδύλιο για την αποκατάσταση των τειχών της Ακρόπολης των Φοινικαίων. Τον Ιούλιο του 2025 επικαιροποιήθηκε το κονδύλιο από τον τωρινό υπουργό (Σ.Σ.: Μπλέντι Γκόντζια) και πριν από 20 μέρες, χωρίς να το καταλάβουμε, μπήκαν στον χώρο βαριά μηχανήματα. Χωρίς καμιά ενημέρωση, χωρίς αρμόδιους αρχαιολόγους χωρίς επιστημονική συνδρομή, χωρίς συνεργεία διαπιστευμένα… Σκάψανε, διέλυσαν το Κυκλώπειο τείχος και αποκατέστησαν δήθεν 5-6 μέτρα. Το έφτιαξαν σαν τα μούτρα τους, και στα υπόλοιπα 30 μέτρα που ήταν κατεστραμμένο το διέλυσαν. Έβγαλαν τις κυκλώπειες πέτρες για να τις ξαναφτιάξουν πάλι. Αν είναι δυνατόν! Η εταιρία δεν είχε καμιά διαπίστευση σε θέματα αρχαιολογίας. Είναι μια κατασκευαστική εταιρία που δεν έχει καμιά σχέση με τις αρχαιότητες». Ο υπουργός προσπάθησε να συγκαλύψει όσα συνέβησαν, διαψεύδοντας τις εικόνες που έκαναν τον γύρο του κόσμου και ανακοινώνοντας πως «οι παρεμβάσεις στοχεύουν στη μακροπρόθεσμη σταθεροποίηση της δομής, στη διατήρηση της αυθεντικότητας του προστατευτικού τείχους και στη βελτίωση της ασφάλειας των επισκεπτών»…
Κάποιοι Αλβανοί αρχαιολόγοι διαμαρτυρήθηκαν. Μεταξύ αυτών ο Αουρόν Τάρε, που μετέφερε δηλώσεις αρχαιολόγων και εμπειρογνωμόνων οι οποίοι «μετά από 40 χρόνια δουλειάς σήμερα παραμένουν στα καφενεία». Είπε χαρακτηριστικά: «Καταρχάς στην αποκατάσταση δεν είναι φυσιολογικό να τοποθετούνται μικρές πέτρες στη βάση και μεγάλες πέτρες πάνω τους. Επιπλέον, οι λίθοι δεν έχουν τοποθετηθεί σύμφωνα με την τεχνική της αρχαιότητας. Η τεχνική που χρησιμοποιήθηκε δεν ανήκει ούτε στη ρωμαϊκή περίοδο ούτε στην ύστερη αρχαιότητα, οπότε χρησιμοποιούσαν κονίαμα. Μπορείτε να ρωτήσετε τον υπουργό, με βάση ποια περίοδο χτίζουν;». Ο Αουρόν Τάρε ανέφερε το παράδειγμα της αρχαίας Βύλιδας, όπου αποκαταστάθηκε το αρχαίο τείχος χωρίς βαρέα μηχανήματα και πρόσθεσε: «Το πραγματικό πρόβλημα έγκειται στη σιωπή των ειδικών αρχαιολογίας και αποκατάστασης, της Ακαδημίας Επιστημών και των “αρχαιολόγων” του δημοσίου τομέα».
Μετά τη δημοσιοποίηση των εικόνων καταστροφής, απαγορεύτηκε η πρόσβαση στον αρχαιολογικό χώρο από την αστυνομία, καθότι κάποιοι ανήσυχοι από την Εθνική Μειονότητα ενδιαφέρθηκαν. Πριν λίγες μέρες απομακρύνθηκαν τα βαριά μηχανήματα, και «ευτυχώς που πλέον εργάζονται κάποιοι άνθρωποι έμπειροι στον τομέα της αποκατάστασης αρχαιοτήτων». Μέχρι και τώρα πάντως απαγορεύεται η πρόσβαση στον χώρο. Πού είναι άραγε η Ελληνίδα υπουργός Πολιτισμού, που τσιΜενδώνει εποικοδομητικές σχέσεις με τον Αλβανό ομόλογό της; Πού είναι η UNESCO; Πού είναι οι τόσοι ευρωπαϊκοί φορείς για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς; Περιμένουμε.
* «Η Φοινίκη μαραζώνει» (φύλλο 593).
