Επιμέλεια: Γιάννης Σχίζας
Δικαστήριο στην Ολλανδία αποφάνθηκε την Τετάρτη ότι η κυβέρνηση οφείλει να θέσει δεσμευτικούς στόχους για την κλιματική αλλαγή προκειμένου να προστατεύσει το νησί Μποναίρ, υπεράκτια κτήση της Ολλανδίας στην Καραΐβική.
Το περιφερειακό δικαστήριο της Χάγης έδωσε στην κυβέρνηση διορία 18 μηνών προκειμένου να δώσει νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα στον κλιματικό στόχο που έχει υποβάλει η χώρα στον ΟΗΕ, σύμφωνα με τον οποίο οι καθαρές εκπομπές άνθρακα πρέπει να έχουν μηδενιστεί έως το 2050.
Η υπόθεση, την οποία έφερε στο δικαστήριο η Greenpeace εκ μέρους των κατοίκων της Μποναίρ, είναι μια από τις πρώτες που εξετάζουν τις κλιματικές υποχρεώσεις σε εθνικό επίπεδο.
Η Ολλανδία, είπαν οι δικαστές, παραβίασε τα ανθρώπινα δικαιώματα του νησιωτική πληθυσμού και είναι ένοχη για διακρίσεις εις βάρος του λόγω της μη κατάρτισης ξεχωριστού κλιματικού σχεδίου για τη Μποναίρ.
Είχε προηγηθεί το 2024 απόφαση-ορόσημο του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, το οποίο υποχρέωσε την Ελβετία να λάβει περαιτέρω μέτρα για τη μείωση των εκπομπών.
Μια άλλη σημαντική εξέλιξη ήρθε το 2025, όταν το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης έκρινε ότι η κλιματική αλλαγή αποτελεί «επείγουσα και υπαρξιακή απειλή», την οποία οι κυβερνήσεις οφείλουν να αντιμετωπίσουν.
Στη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας τον Οκτώβριο, κάτοικοι της Μποναίρ δήλωσαν στο δικαστήριο ότι η κλιματική αλλαγή έχει κάνει το νησί τους αφόρητα ξηρό και ζεστό και έχει επηρεάσει τις καλλιέργειες αλλά και την ανθρώπινη υγεία.
Η Μποναίρ είναι πρώην ολλανδική αποικία και αναγνωρίστηκε ως ειδικός δήμος της Ολλανδίας το 2010. Οι 20.000 κάτοικοί της είναι Ολλανδοί πολίτες.
Χάθηκαν 2.450 χιλιόμετρα ελεύθερων ποταμών σε 13 χρόνια στα Βαλκάνια
Σημαντική μείωση καταγράφουν τα φυσικά ποτάμια και οι ελεύθερες ποτάμιες διαδρομές στα Βαλκάνια μέσα σε 13 χρόνια, όπως αναδεικνύει πρόσφατη μελέτη στο πλαίσιο της εκστρατείας «Save the Blue Heart of Europe». Σύμφωνα με την έκθεση, στο διάστημα αυτό έχουν χαθεί περίπου 2.450 χιλιόμετρα ελεύθερων ποτάμιων διαδρομών, μειώνοντας το ποσοστό των φυσικών ποταμών κατά 7% σε 13 χρόνια.
Η μελέτη, που ολοκληρώθηκε μέσα στο 2025, έχοντας προηγηθεί μία αντίστοιχη το 2012, και εκπονήθηκε από το Riverwatch και το EuroNatur, εξετάζει 83.824 χιλιόμετρα ποταμών σε 11 χώρες, ανάμεσά τους και την Ελλάδα. Παράλληλα όμως θέτει ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα, αυτό της συνδεσιμότητας των ποτάμιων δικτύων, δηλαδή το κατά πόσο τα ποτάμια παραμένουν ελεύθερα να λειτουργούν ως ενιαία και ζωντανά οικοσυστήματα.
«Σε όλη την υπόλοιπη Ευρώπη έχουμε ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα με τους φραγμούς, αλλά και με το σπάσιμο ουσιαστικά των ποταμών σε μικρότερα κομμάτια, τα οποία δεν επιτρέπουν την ελεύθερη επικοινωνία των οργανισμών», εξηγεί στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο συντονιστής Προγράμματος για το Νερό στο Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Άνθρωπο (MedINA) –που αποτελεί έναν από τους εταίρους της εκστρατείας– Φανοίκος Σακελλαράκης.
Στα Βαλκάνια, όπως τονίζει ο κ. Σακελλαράκης, τα ποτάμια της περιοχής προσπαθούν να διατηρήσουν, ακόμη, μια καλή οικολογική κατάσταση και να έχουν αρκετά τμήματα με οικολογική συνδεσιμότητα, δηλαδή να έχουν ελεύθερη ροή και να έχουν διατηρήσει τα φυσικά τους χαρακτηριστικά. Ωστόσο όπως καταδεικνύεται από τη μελέτη από το 2012 έως το 2025 παρατηρείται μία αρνητική τάση καθώς μέσα σε 13 χρόνια έχουν χαθεί 2.500 χιλιόμετρα ελεύθερων ποτάμιων διαδρόμων.
Όσον αφορά την Ελλάδα, όπως επισημαίνει ο κ. Σακελλαράκης, το 35% των ποταμών της διατηρεί τη φυσική κατάσταση τους, ένα 33% έχουν ελαφρώς τροποποιηθεί (ήπιες παρεμβάσεις) και ένα 22-23% αξιολογούνται σε εκτενώς τροποποιημένα ή σημαντικά τροποποιημένα.
Όπως επισημαίνει ο κ. Σακελλαράκης, οι ποταμοί στην Ελλάδα και στα Βαλκάνια βρίσκονται σήμερα «στο κέντρο των προσπαθειών για την προστασία τους, την ανάδειξή τους και την ορθολογική τους προσέγγιση «σε ζητήματα που έχουν να κάνουν με την αντιπλημμυρική προστασία», ωστόσο τονίζει ότι οι πρακτικές που προτείνονται σαν λύσεις σχετίζονται περισσότερο με την προστασία του ανθρώπινου κεφαλαίου και των υποδομών.
Όσον αφορά την Ελλάδα, «προκύπτει ότι αυτή τη στιγμή έχουμε περίπου 120 μικρά υδροηλεκτρικά έργα τα οποία συσσωρεύονται σε περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας, όπως είναι π.χ. όλη η οροσειρά της Πίνδου. Και ταυτόχρονα έχουμε περισσότερα από 500 έργα τα οποία βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια αδειοδότησης, τα οποία αν αύριο αδειοδοτηθούν ο αριθμός θα μεταβληθεί πάρα πολύ και για την ίδια μας τη χώρα». «Από τη μία έχουμε 120 μικρά υδροηλεκτρικά έργα αλλά αυτά συνεισφέρουν μόλις στο 1,6% των αναγκών της κάλυψης της ηλεκτρικής παραγωγής της Ελλάδας» προσθέτει.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
Άλλαξε τροχιά 4.400 δορυφόρων μετά από παρολίγον σύγκρουση
Μια ερευνητική ομάδα από την Κίνα ισχυρίστηκε ότι μια πρόσφατη παρ’ ολίγον σύγκρουση μεταξύ ενός κινεζικού δορυφόρου και μιας από τις συσκευές Starlink της SpaceX ανάγκασε την αμερικανική εταιρεία να αλλάξει την τροχιά περισσότερων από 4.000 δορυφόρων της.
Από τον Ιανουάριο του 2026, ο σχηματισμός Starlink της SpaceX έχει περίπου 9.500 ενεργούς δορυφόρους σε τροχιά. Αυτό σημαίνει ότι το σχεδόν καταστροφικό περιστατικό ανάγκασε την εταιρεία να αλλάξει την τροχιά σχεδόν του 40% των δορυφόρων της. Το περιστατικό συνέβη τον περασμένο μήνα, στις 10 Δεκεμβρίου, όταν οι δύο δορυφόροι πέρασαν σε απόσταση περίπου 200 μέτρων ο ένας από τον άλλο.
Ο αντιπρόεδρος μηχανικής της SpaceX, Μάικλ Νίκολς, μίλησε για το περιστατικό, επισημαίνοντας πώς η έλλειψη ανταλλαγής πληροφοριών από την Κίνα αυξάνει τον κίνδυνο συγκρούσεων δορυφόρων στο διάστημα. «Όταν οι χειριστές δορυφόρων δεν μοιράζονται τις “εφημερίδες” (ephemerides) για τους δορυφόρους τους, μπορεί να συμβούν επικίνδυνα στενές προσεγγίσεις στο διάστημα».
Σχεδόν τρεις εβδομάδες αργότερα, την 1η Ιανουαρίου, ο Νίκολς ενημέρωσε περαιτέρω ότι η εταιρεία σχεδίαζε να μειώσει σχεδόν το ήμισυ των περισσότερων από 9.000 λειτουργικών δορυφόρων διαδικτύου της από μια τροχιά περίπου 550 χλμ. (340 μίλια) πάνω από τη Γη σε 480 χλμ. για να «αυξήσει την ασφάλεια στο διάστημα».
Αν και ο Νίκολς δεν υπονόησε καμία σχέση μεταξύ των δύο γεγονότων, σύμφωνα με τους ερευνητές του Ινστιτούτου Λογισμικού της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών, παρόλο που δεν συνέβη σύγκρουση, «η στενή απόσταση ήταν ακόμα ανησυχητική και προκάλεσε άμεσα την απόφαση της Starlink για μείωση της τροχιάς σε μεγάλη κλίμακα».
Σημειώνεται ότι οι δορυφόροι Starlink έχουν σχεδιαστεί για να αποφεύγουν αυτόνομα άλλα αντικείμενα χρησιμοποιώντας ενσωματωμένα συστήματα και προωθητήρες Hall, οι οποίοι χρησιμοποιούν ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία για την επιτάχυνση του προωθητικού. Ωστόσο, αυτοί οι ελιγμοί αποφυγής απαιτούν προηγμένη ανταλλαγή δεδομένων σχετικά με τις επικείμενες εκτοξεύσεις δορυφόρων.
Η Starlink έχει εκφράσει στο παρελθόν ανησυχίες σχετικά με την έλλειψη ανταλλαγής δεδομένων από άλλες χώρες, ιδίως την Κίνα και τη Ρωσία. «Η αποτελεσματική αποφυγή συγκρούσεων στο διάστημα βασίζεται στη συνεπή ανταλλαγή δεδομένων και την αξιόπιστη επικοινωνία μεταξύ των χειριστών διαστημικών σκαφών, αλλά οι προκλήσεις στην ανταλλαγή δεδομένων παραμένουν», ανέφερε η SpaceX στην αίτησή της προς την Ομοσπονδιακή Επιτροπή Επικοινωνιών των ΗΠΑ – FCC.
Οι «εφημερίδες» είναι σύνολα δεδομένων που παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την τροχιά, την ταχύτητα και τη θέση ενός συγκεκριμένου δορυφόρου σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα.
Η ταυτόχρονη μεταφορά περισσότερων από 4.400 δορυφόρων σε χαμηλότερη τροχιά μπορεί επίσης να αυξήσει τον κίνδυνο συγκρούσεων. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι ενώ η Κίνα επικρίνει τη Starlink για τη συμφόρηση των τροχιακών πόρων, η ίδια σχεδιάζει να εκτοξεύσει χιλιάδες δορυφόρους σε LEO τα επόμενα χρόνια.
Καθώς η τροχιά της Γης γίνεται όλο και πιο πολυσύχναστη, τα περιστατικά παρ’ ολίγον συγκρούσεων αναμένεται να αυξηθούν περαιτέρω, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης του συνδρόμου Κέσλερ, όπου ακόμη και ένα μόνο ατύχημα θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτή αντίδραση, με αποτέλεσμα την απώλεια χιλιάδων δορυφόρων και την ολική αχρήστευση της Χαμηλής Περιγήινης Τροχιάς για γενιές.
Για να αποφευχθεί ένα τέτοιο εφιαλτικό σενάριο, ο κόσμος πρέπει να επιβάλει παγκόσμια πρότυπα, να επιβάλει την ανταλλαγή δεδομένων «εφημερίδων» και ίσως να εξετάσει επίσης την επιβολή τελών τροχιάς.
Επιπλέον, θα πρέπει να υπάρχουν αυστηροί κανόνες για την απόρριψη των δορυφόρων στο τέλος του κύκλου ζωής τους και για την απομάκρυνση των ενεργών συντριμμιών από την τροχιά. Οι τροχιές της Γης είναι ένας κρίσιμος κοινόχρηστος πόρος που πρέπει να κατανέμεται δημοκρατικά και δίκαια για να αποφευχθούν συγκρούσεις.
