Η Διάσκεψη του Μονάχου επιβεβαίωσε όσα έχουν ήδη δρομολογηθεί. Η έτσι κι αλλιώς αμφιλεγόμενη διαχείριση των παγκόσμιων προβλημάτων με κανόνες στη βάση του διεθνούς δικαίου αποτελεί παρελθόν. Η παγκόσμια τάξη, οι διατλαντικές σχέσεις, αλλά και το σύνολο των διεθνών σχέσεων, θα βασίζονται κυρίως στην επιβολή ισχύος με «τραμπικό» τρόπο. Πάνω σε αυτή τη βάση θα χτίζονται πλέον οι «εταιρικές» σχέσεις, και πάνω σε αυτή τη βάση θα διευθετούνται οι παγκόσμιοι ανταγωνισμοί. Είναι φανερό ότι οι ΗΠΑ, εν μέσω βαθύτατων εσωτερικών διχασμών, έχουν επιλέξει αυτή τη στρατηγική ως μέσο ανάκτησης της κλονισμένης ηγεμονίας τους.
Η φετινή Διάσκεψη στην πρωτεύουσα της Βαυαρίας δεν συγκλονίστηκε, όπως πέρσι, από τον ακραία επιθετικό τόνο του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο επέλεξε φέτος πιο ήπια, διπλωματική γλώσσα. Το μήνυμα όμως ήταν το ίδιο. Οι ΗΠΑ επιθυμούν η Ευρώπη να αναλάβει ένα μεγάλο κόστος της δυτικής άμυνας, σε πλήρη ευθυγράμμιση με τις επιλογές των ΗΠΑ. Ευθυγράμμιση γεωπολιτική, οικονομική, σύμπλευσης έναντι των ανταγωνιστών (βλέπε Κίνα), ενεργειακή αλλά και υποτιθέμενων αξιών.
Ο Ρούμπιο αναφέρθηκε σε «κοινά λάθη» κατά το παρελθόν που πρέπει να τροποποιηθούν. Επεσήμανε: «Η αποβιομηχάνιση δεν είναι αναπόφευκτη, αλλά μάλλον το ανόητο αποτέλεσμα μιας μεταπολεμικής ψευδαίσθησης… Με το ελεύθερο εμπόριο η Δύση ανέθεσε την κυριαρχία της σε άλλες χώρες, ενώ με την κλιματική υστερία περιορίστηκε, την ώρα που οι εχθροί μας επικεντρώνονται στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο… Η μαζική μετανάστευση αποσταθεροποιεί τις κοινωνίες στη Δύση. Πρέπει να ανακτήσουμε τον έλεγχο των εθνικών μας συνόρων ως πράξη κυριαρχίας ενώπιον επείγουσας απειλής».
Και συμπλήρωσε: «Κάναμε αυτά τα λάθη μαζί. Τώρα είναι απαραίτητο να διορθώσουμε και να ανοικοδομήσουμε από κοινού. Υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, οι ΗΠΑ σκοπεύουν να ακολουθήσουν αυτή την πορεία, εάν χρειαστεί μόνες τους, αλλά κατά προτίμηση από κοινού. Διότι ΗΠΑ και Ευρώπη αποτελούν μέρος του δυτικού πολιτισμού».
Πώς εννοούν οι ΗΠΑ το «μαζί»
Με διπλωματικό τρόπο ο Ρούμπιο ξεκαθαρίζει στην ευρωπαϊκή ηγεσία ότι το «μαζί» σημαίνει πειθάρχηση της Ε.Ε. στη «γραμμή» Τραμπ. Και πειθάρχηση σημαίνει την ανάληψη του κόστους άμυνας της ευρωπαϊκής ηπείρου με την προμήθεια αμερικάνικων οπλικών συστημάτων, την προμήθεια πανάκριβου φυσικού αερίου από τα περιορισμένα διαθέσιμα των ΗΠΑ ώστε να επιτευχθεί, πρώτα και κύρια, η επαναβιομηχάνιση των ΗΠΑ, την προσαρμογή στις επιλογές οικονομικής συμπίεσης και απομόνωσης της Κίνας κ.ο.κ.
Αντίστοιχα αποκαλυπτικές ήταν οι δηλώσεις του ΥΠΕΞ των ΗΠΑ σχετικά με τις γεωπολιτικές επιλογές του Τραμπ. Αναφερόμενος στις επεμβάσεις σε Γάζα, Ιράν, Ουκρανία και Βενεζουέλα δικαιολόγησε την πολιτική Τραμπ και υπογράμμισε: «Σε έναν τέλειο κόσμο, ο ρόλος θα ανήκε στους διπλωμάτες, αλλά δεν ζούμε σε τέλειο κόσμο. Αυτός είναι ο δρόμος που βαδίζει ο πρόεδρος Τραμπ και ζητάμε να ενωθείτε μαζί μας προκειμένου να πορευτούμε μαζί, όπως κάποτε στο παρελθόν».
Η αμερικάνικη πρόσκληση συμπόρευσης έχει νόημα μόνο υπό την προϋπόθεση της πλήρους αποδοχής των αμερικάνικων επιλογών. Όπου αυτή δεν εξασφαλίζεται, υπάρχει η περιφρόνηση. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Ρούμπιο ουσιαστικά αρνήθηκε να συμμετάσχει σε σύσκεψη για το ουκρανικό που είχαν συγκαλέσει (με πρωτοβουλία της Γερμανίας και της Γαλλίας) πέντε ευρωπαϊκές χώρες, υποδηλώνοντας την υποτίμηση των ΗΠΑ στις ευρωπαϊκές θέσεις για ειρήνευση. Κατόπιν αυτών οι δηλώσεις Ρούμπιο ότι: «Οι ΗΠΑ δεν θέλουν συμμάχους που να διατηρούν το status quo, που να διαχειρίζονται μόνο την παρακμή. Δεν θέλουμε αδύναμους, αλλά ισχυρούς, περήφανους συμμάχους. Θέλουμε μια συμμαχία που να προχωρά με θάρρος στο μέλλον», επιχειρούν να «χαϊδέψουν αυτιά» αλλά και να υποβάλλουν απερίφραστα τους όρους της μελλοντικής συνεργασίας.
Η Ευρώπη «επιστρέφει» διχασμένη
«Ακούσαμε την ομιλία σας με έναν αναστεναγμό ανακούφισης», σχολίασε αμέσως μετά ο Γερμανός πρόεδρος της διοργάνωσης, Βόλφγκανγκ Ίσινγκερ, ήσυχος αφού αποφεύχθηκαν τα χειρότερα. Η ανακούφιση όμως του Ίσινγκερ δεν απηχεί την πραγματική κατάσταση που βιώνει η Ε.Ε. Μπορεί οι Μερτς και Μακρόν να «εξαπέλυσαν» ρητορικά κύματα αυτοπεποίθησης και επιστροφής της Ευρώπης, με εμφανή σημάδια παράκλησης για πιο ήπια συμπεριφορά από τον Τραμπ απέναντι σε πρόθυμους συμμάχους, τα λόγια τους όμως δεν έπεισαν ότι η Ε.Ε. έχει βρει ένα κοινό σχέδιο απογαλακτισμού από τις ΗΠΑ.
Ο Γερμανός καγκελάριος Μερτς επεσήμανε ότι η παλιά παγκόσμια τάξη, «όσο ελαττωματική κι αν ήταν στην ακμή της, δεν υπάρχει πλέον». Χρέωσε εμμονικά την αλλαγή στη Ρωσία «που διαπράττει εγκλήματα πολέμου στην Ουκρανία», ενώ εκτίμησε ότι «η Κίνα θα μπορούσε σύντομα να βρεθεί στρατιωτικά στο ίδιο επίπεδο με τις ΗΠΑ». Την ίδια στιγμή, διέγνωσε ότι η ηγεμονική θέση των ΗΠΑ «έχει αμφισβητηθεί και πιθανόν έχει χαθεί». Για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι «η Ευρώπη πρέπει να αποκτήσει τη δική της στρατηγική ασφάλειας».
Βέβαια το φιλόδοξο σχέδιο μετατροπής της Γερμανίας στον «ισχυρότερο στρατό της Ευρώπης» και του επανεξοπλισμού συνολικά της Ευρώπης στερείται πόρων, και οι άμεσες ανάγκες δεν μπορεί παρά να καλυφθούν από παραγγελίες οπλικών συστημάτων στις ΗΠΑ. Έτσι μοναδική πειστική καταφυγή ήταν η αποκάλυψη εμπιστευτικών συνομιλιών με τον Γάλλο πρόεδρο Μακρόν για την ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή στηριγμένη στα πυρηνικά όπλα (σαφώς υποδεέστερα έναντι όλων των ανταγωνιστών) της Γαλλίας. Η φρενίτιδα βέβαια της στρατιωτικοποίησης της ευρωπαϊκής οικονομίας δέχθηκε ισχυρότατο πλήγμα από την διάρρηξη της γαλλογερμανικής συνεργασίας για το ευρωπαϊκό μαχητικό 6ης γενιάς. Τώρα και οι δύο πλευρές αναζητούν συνεργάτες για να προχωρήσουν χωριστά το σχέδιο, επιθυμώντας βέβαια την οικονομική και τεχνολογική κατίσχυση του ενός επί του άλλου. Γι’ αυτό δεν βρήκε κουβέντα να πει ο Μερτς.
Το σχέδιο της Ε.Ε. δύο ταχυτήτων
Στο ίδιο κλίμα, με ενέσεις αισιοδοξίας και αποφασιστικότητας, κινήθηκε και η ομιλία του Μακρόν και των υπόλοιπων ιθυνόντων της Ε.Ε. Πέρα από τον «συμφωνημένο» επανεξοπλισμό της Ε.Ε., το ευρωπαϊκό διευθυντήριο φαίνεται να προκρίνει ένα σχέδιο Ευρώπης δύο ταχυτήτων ως απάντηση στην αδυναμία κατάληξης σε κοινές αποφάσεις. Η Ε.Ε. βέβαια είχε πάντα τόσες ταχύτητες όσες και τα κράτη μέλη της, αλλά τώρα σχηματοποιείται η κατάργηση των veto και των ειδικών πλειοψηφιών, μέσω της μετάβασης σε ένα σχήμα συνεργασίας μεταξύ όσων χωρών συμφωνούν σε οικονομικά, γεωπολιτικά και στρατιωτικά επίδικα. Άγνωστο παραμένει τι θα απογίνουν όσα κράτη μέλη δεν ακολουθούν τη συμφωνία των προθύμων…
Δεύτερος πυλώνας του σχεδίου ευρωπαϊκής ανάταξης, ο μετασχηματισμός της ευρωπαϊκής οικονομίας από ενιαία σε μία και μοναδική. Όχημα αυτής της μετάβασης, η προνομιακή θέση στις δημόσιες προμήθειες προϊόντων κατασκευασμένων στην Ευρώπη. Γύρω από το σχέδιο αυτό συγκρούονται αδυσώπητα οι Γάλλοι εισηγητές και οι Γερμανοί που, έχοντας επενδύσεις σε χώρες εκτός Ε.Ε., επιθυμούν την ένταξη στις ευρωπαϊκές αλυσίδες συναλλαγής χωρών με τις οποίες συνεργάζονται, όπως για παράδειγμα η Τουρκία και άλλες.
Τα σύννεφα που σκεπάζουν την επόμενη μέρα της Ευρώπης δείχνουν αξεπέραστα, καθιστώντας την ποικιλόμορφη προστασία των ΗΠΑ όρο επιβίωσης, με ή –κατά προτίμηση– χωρίς Τραμπ. Σχέδιο καταφανώς «ρεαλιστικού» απογαλακτισμού…
