Τις τελευταίες μέρες απασχόλησε τον δημόσιο διάλογο η παρουσία στο Ευρωκοινοβούλιο της κ. Καρυστιανού και νομικών συμβούλων της, σε εκδήλωση ευρωβουλευτών για την υπόθεση του δυστυχήματος των Τεμπών και την πιθανή παράκαμψη του άρθρου 86 περί ευθύνης υπουργών με βάση το ευρωενωσιακό δίκαιο. Αναπτύχθηκε εκεί μια επιχειρηματολογία που ζητούσε την παράκαμψη του (απαράδεκτου) άρθρου 86 στο πρότυπο της παράκαμψης του άρθρου 16 για τα δημόσια πανεπιστήμια με τον νόμο 5094/2024, ο οποίος επιτρέπει την ίδρυση παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων, δηλαδή ιδιωτικών πανεπιστημίων. Ο εν λόγω νόμος κρίθηκε συνταγματικός από το Συμβούλιο της Επικρατείας με την απόφαση 1918/2025 της Ολομέλειάς του, και μάλιστα κατά πλειοψηφία. Προσφυγή για τη συνταγματικότητα του νόμου είχε κάνει η Ομοσπονδία των πανεπιστημιακών, αλλά και μεμονωμένοι πανεπιστημιακοί.
Στην απόφαση του ΣτΕ αναφέρεται ότι: «Δεν διαπιστώνεται ότι η παροχή ανώτατης εκπαίδευσης αποκλειστικά από Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου(ΝΠΔΔ) αντιπροσωπεύει μια μακρά και σταθερή αξία για τη χώρα». Μάλιστα, μεγάλο μέρος της επιχειρηματολογίας στηρίζεται στο ότι το άρθρο 16 για την απαγόρευση ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων ήταν μια πρόσκαιρη ανάγκη της εποχής μετά τη δικτατορία, η οποία παρήλθε.
Επειδή δεν είμαι νομικός και δεν παριστάνω ότι είμαι, μεταφέρω την άποψη του Μιχάλη Σταθόπουλου, διακεκριμένου καθηγητή της Νομικής και πρώην πρύτανη του Πανεπιστημίου Αθηνών: «Ο νόμος 5094/2024 χρησιμοποιεί για τα ΝΠΠΕ τον όρο “Παράρτημα”. Αποφεύγει να τα χαρακτηρίσει νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου. Η πραγματικότητα όμως δεν αποκρύπτεται. Δεν είναι και δεν μπορεί να είναι πρόσωπα δημοσίου δικαίου. Άρα είναι ιδιωτικού δικαίου, όπως έπρεπε να χαρακτηριστούν στον ν. 5094/2024 για λόγους αποφυγής της παραπλάνησης (ότι δήθεν δεν παραβιάζεται το άρθρο 16). Ιδρύονται στην Ελλάδα με ελληνικό νόμο ιδιωτικά πανεπιστήμια, με τη μεθόδευση της σύμπραξης με αλλοδαπό (μητρικό) ίδρυμα, προφανώς αμειβόμενο και αυτό (μέσω των διδάκτρων τα οποία θα πληρώνουν οι φοιτητές) για τις προσφερόμενες υπηρεσίες του» (Μιχάλης Σταθόπουλος, 29/6/2025).
Το ελληνικό πανεπιστήμιο δέχεται εδώ και πολλά χρόνια κυριολεκτικά επίθεση για το δημόσιο χαρακτήρα του. Ήδη από το 2006-2007 ένα μεγαλειώδες κίνημα φοιτητών, πανεπιστημιακών αλλά και όλης της κοινωνίας απέτρεψε την αναθεώρηση του άρθρου 16. Το 2024 το κίνημα ενάντια στα ιδιωτικά πανεπιστήμια ηττήθηκε, ιδρύθηκαν πλέον τα ιδιωτικά «πανεπιστήμια». Και η νομιμοποίησή τους από το Συμβούλιο της Επικρατείας στηρίχθηκε στην υπεροχή του ευρωενωσιακού δικαίου. Για να αποκτήσουν πελατεία τα ιδιωτικά «πανεπιστήμια», διαγράφονται αυτές τις μέρες χιλιάδες «τεμπέληδες» φοιτητές από το δημόσιο πανεπιστήμιο, ενώ από το 2021 χιλιάδες νέων αποκλείονται από την ανώτατη εκπαίδευση με την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής, κλείνουν πανεπιστημιακά τμήματα και καταργούνται επιστημονικά αντικείμενα. Όλα αυτά με την επίκληση και την επίνευση του ευρωενωσιακού δικαίου. Και σε αυτό το «ένδοξο» πρότυπο πρέπει να στηριχτεί η κατάργηση του άρθρου 86 περί της ευθύνης των υπουργών; Η ανίκανη Ελλάδα περιμένει να σωθεί από την «άριστη», «αξιοκρατική» και «δίκαιη» Ευρωπαϊκή Ένωση; Θα ήταν φαιδρό, αλλά είναι θλιβερό.
Το έγκλημα των Τεμπών στιγμάτισε την ελληνική κοινωνία, και μπορεί να αποτελέσει θρυαλλίδα κοινωνικής ανάτασης. Οι πολιτικοί, ηθικοί και φυσικοί υπεύθυνοι για το έγκλημα πρέπει να τιμωρηθούν. Αυτό απαίτησε και απαιτεί ο ελληνικός λαός και η νεολαία, που χτυπήθηκε με τον τρόπο που χτυπήθηκε τα τελευταία χρόνια (και στην εκπαίδευση). Οι ενδογενείς κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις θα επιβάλουν τις συνταγματικές αλλαγές που είναι ώριμες για προοδευτικές λύσεις, και όχι κάποια φύσει ανώτερη ευρωενωσιακή νομοθεσία κάποιου πιθανόν «ανώτερου» δυτικού παραδείγματος.
Διότι υπάρχει κάτι χειρότερο από το να είναι ένας λαός δούλος, να είναι εθελόδουλος!
* Η Γιάννα Γιαννουλοπούλου είναι πανεπιστημιακός (ΕΚΠΑ)
